Yoksulluk Nafakası Nedir?

Yoksulluk nafakası, boşanma sonucunda yoksulluğa düşecek olan tarafın, diğer taraftan mali gücü oranında isteyebileceği bir nafaka türüdür. Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde düzenlenmiştir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.

Yasal Dayanak

Yoksulluk nafakasının kaldırılması veya sona ermesi Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre:

  • Nafaka alacaklısının evlenmesi halinde yoksulluk nafakası kendiliğinden ortadan kalkar (TMK m. 176/3).
  • Nafaka alacaklısı yeniden evlenirse nafaka kesilir.
  • Nafaka alacaklısı evlenmese bile fiilen evli gibi yaşamaya başlarsa nafakanın kaldırılması talep edilebilir.
  • Nafaka alacaklısının ölümü halinde nafaka sona erer.
  • Nafaka borçlusunun ölümü halinde mirasçılar nafaka ödemekle yükümlü olur; ancak mirasın reddi halinde bu yükümlülük kalkar.
  • Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılmasına karar verilebilir (TMK m. 176/4).

Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması Halleri

1. Evlenme

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2021/6626 E. 2021/7622 K. sayılı kararında, yoksulluk nafakasının nafaka alacaklısının evlenmesiyle kendiliğinden ortadan kalkacağını ifade etmiştir. Kararda, davacı kadının istinaf incelemesi yapılmadan önce evlendiği anlaşılmış ve Türk Medeni Kanunu'nun 176/3. maddesi uyarınca yoksulluk nafakasının kendiliğinden ortadan kalktığı belirtilmiştir. Bu nedenle ilk derece mahkemesince aylık 350 TL olarak belirlenen yoksulluk nafakasının toplu olarak 12.600 TL'ye çevrilmesi usul ve yasaya aykırı bulunarak hüküm bozulmuştur.

Evlenme ile nafaka kendiliğinden sona erer; ancak bu durumun mahkeme kararıyla tespiti gerekir. Nafaka alacaklısı evlendiğinde nafaka kesilir, ancak nafaka borçlusunun bu durumu öğrenip icra takibini durdurması veya yeni bir dava açması gerekebilir.

2. Fiilen Evli Gibi Yaşam

Nafaka alacaklısı, resmi olarak evlenmese bile başka biriyle fiilen evli gibi yaşamaya başlarsa, nafaka borçlusu nafakanın kaldırılması için dava açabilir. Yargıtay uygulamasında, bu durumun ispatı halinde nafaka kaldırılır.

3. Gelir Durumundaki Değişiklik

Nafaka alacaklısının gelirinin artması veya yoksulluktan kurtulması halinde nafakanın kaldırılması veya azaltılması talep edilebilir. Örneğin, nafaka alacaklısı düzenli bir işe girip yeterli gelir elde ederse, nafaka kaldırılabilir. Ancak her gelir artışı nafakanın kaldırılmasını gerektirmez; yoksulluk durumunun ortadan kalkması gerekir.

4. Ölüm

Nafaka alacaklısının ölümü halinde nafaka sona erer. Nafaka borçlusunun ölümü halinde ise mirasçılar nafaka ödemekle yükümlü olur; ancak mirasın reddi halinde bu yükümlülük kalkar.

Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması Süreci

Yoksulluk nafakasının kaldırılması için izlenecek süreç şu şekildedir:

  • Dava Açma: Nafaka borçlusu, nafakanın kaldırılması için görevli ve yetkili mahkemede dava açar.
  • Görevli Mahkeme: Aile mahkemeleri görevlidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemeleri aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
  • Yetkili Mahkeme: Davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Ancak nafaka davalarında özel yetki kuralları da uygulanabilir.
  • Dava Dilekçesi: Dava dilekçesinde nafakanın kaldırılması talebi ve dayanakları belirtilir.
  • Deliller: Evlenme, gelir durumu, fiilen evli gibi yaşam gibi iddialar tanık, nüfus kaydı, gelir belgeleri gibi delillerle ispatlanır.
  • Yargılama: Mahkeme tarafları dinler, delilleri toplar ve karar verir.
  • Karar: Mahkeme, nafakanın kaldırılmasına, azaltılmasına veya artırılmasına karar verebilir.

Süreler

Yoksulluk nafakasının kaldırılması davasında herhangi bir zamanaşımı süresi yoktur. Nafakanın kaldırılmasını gerektiren sebep ortaya çıktığında dava açılabilir. Ancak nafaka alacaklısının evlenmesi halinde nafaka kendiliğinden ortadan kalkar; bu durumda nafaka borçlusu ödediği nafakalar için geriye dönük iade talep edemez, ancak evlenme tarihinden sonraki ödemeler için icra takibini durdurabilir.

Sık Sorulan Sorular

Yoksulluk nafakası kaldırılabilir mi?

Evet, yukarıda sayılan hallerden birinin gerçekleşmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılabilir.

Nafaka alacaklısı evlenirse nafaka kendiliğinden kalkar mı?

Evet, TMK m. 176/3 uyarınca evlenme ile nafaka kendiliğinden ortadan kalkar. Ancak bu durumun tespiti için mahkeme kararı gerekebilir.

Nafaka alacaklısı çalışmaya başlarsa nafaka kaldırılır mı?

Nafaka alacaklısının çalışmaya başlaması ve yoksulluktan kurtulması hâlinde nafakanın kaldırılması veya azaltılması talep edilebilir. Ancak her çalışma nafakanın kaldırılmasını gerektirmez; gelirin yoksulluğu ortadan kaldıracak düzeyde olması gerekir.

Nafaka borçlusu ölürse nafaka ödemesi devam eder mi?

Nafaka borçlusunun ölümü hâlinde mirasçılar nafaka ödemekle yükümlü olur; ancak mirasın reddi hâlinde bu yükümlülük kalkar.

Yoksulluk nafakasının kaldırılması davası ne kadar sürer?

Davanın süresi, mahkemenin iş yüküne ve delillerin toplanma süresine bağlı olarak değişir. Ortalama 6 ay ile 2 yıl arasında sürebilir.

Nafaka kaldırılırsa geçmişe dönük ödemeler geri alınır mı?

Kural olarak, nafakanın kaldırılması kararı geriye etkili değildir; ancak evlenme gibi kendiliğinden sona erdirici sebeplerde evlenme tarihinden sonraki ödemeler için iade talep edilebilir.

Sonuç

Yoksulluk nafakası, belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde kaldırılabilir. Evlenme, fiilen evli gibi yaşam, gelir durumundaki değişiklik veya ölüm gibi sebeplerle nafakanın kaldırılması talep edilebilir. Yargıtay kararları, nafakanın kaldırılması veya sona ermesi konusunda yol göstericidir. Nafaka borçlusu, nafakanın kaldırılması için görevli aile mahkemesinde dava açmalıdır. Her somut olayın özelliklerine göre değerlendirme yapılacağından, profesyonel hukuki destek alınması önemlidir.