Faaliyet tespit yasal süreci, sigortalılığın tespiti yasal süreci ya da diğer adıyla faaliyet tespit yasal süreci, sigortasız şekilde çalıştırılan, sigorta primleri yatırılmayan ya da eksik yatırılan, sigorta girişi yanlış yapılan işçilerin geçmişe dönük olarak sigorta primlerinin tamamlatılması amacıyla açtıkları bir yasal aşama türüdür.
5510 sayılı yasa Madde 86/9 uyarınca aylık prim ve faaliyet belgesi veya muhtasar ve prim faaliyet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar tarafından faaliyet tespitine ve sigorta kayıtlarının gerçek hak durumu ile uyumlu hale getirilmesine istinaden faaliyet tespit yasal süreci açılabilir.
Faaliyet Tespit Davası Koşulları Nelerdir?
İşçi tarafından faaliyet tespit davasının açılabilmesi için kanunda belirtilen şartların bulunması gerekmektedir. Bu koşulları şöyle sıralanır;
- İşveren ile işçi arasına biz faaliyet sözleşmesinin bulunması,
- İşçinin primlerinin eksik yatırılmış olması veyahut sigortasız çalıştırılması nedeni ile daha önceden SGK tarafından bir tespitin yapılmamış olması,
- İşçinin, iş sözleşmesinden doğan bütün borçlarını yerine getirmiş olması,
- Davanın hak düşürücü süresi dolmadan davanın açılmış olması gerekmektedir.
Faaliyet Tespit Davasında Hak Düşürücü Süre Nedir?
Faaliyet tespit davasında hak düşürücü süre 5 senedir. 5 yıllık süre dolmadan davanın açılması gerekmektedir. 5 yıllık hak düşürücü süre, hizmetin verildiği yıl sonundan başlanarak hesaplanmaktadır. İşçi eğer bu 5 yıllık hak düşürücü süre içinde faaliyet tespit davasını açmazsa söz konusu davayı ileriki bir dönemde açamaz. Ancak bu durumun istisnaları bulunmaktadır.
İstisnai vaziyet söz konusu olduğunda 5 yıllık süre dolmuş olsa bile yasal aşama açılabilir.
Faaliyet Tespit Davasında Hak Düşürücü Sürelerin İstisnaları Nelerdir?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi ve 21. Hukuk Dairesinin süreklilik kazanmış kararlarına göre;
- Sigortalı vaziyette iken memurluğa geçilmişse,
- İşe giriş bildirgesi kuruma süresi içinde sunulmuş ancak bordrosu ve primi Sosyal Güvenlik Kurumu’na intikal ettirilmemişse,
- İşçilik hakları dolayısıyla olan tazminatlara ilişkin aynı döneme ait kesin hüküm niteliğinde olan yargı kararları varsa,
- Tahkikat raporlarıyla ya da müfettiş vaziyet tespit tutanaklarıyla çalışma tespit edilmişse,
- İşveren, imzalı ücret tediye bordrosunda sigortalıdan sigorta primi kestiğini açıkça göstermiş olduğu halde sigorta primini Sosyal Güvenlik Kurumu’na yatırmamışsa,
- Asgari işçilik incelemesi sonucunda işverenden sigortalının primleri Sosyal Güvenlik Kurumu’nca icra yoluyla tahsil edilmişse, faaliyet tespit davalarına hak düşürücü süre işlemez.
Faaliyet Tespit Davasının Tarafları Kimlerdir?
Faaliyet tespit davasında davacı taraf sigortalılığının tespit edilmesini isteyen işçi sıfatına haiz kişidir. Davalı taraf ise işçiyi sigortasız şekilde çalıştırmış olan işverendir.
Sosyal Güvenlik Kurumu davalı taraf değildir çünkü 11.09.2014 tarihinde yapılan düzenlemeyle birlikte yasal aşama Sosyal Güvenlik Kurumuna re’sen ihbar edilmektedir.
Kurum ise ihbar üzerine davaya fer’i müdahil olarak katılmaktadır.
Faaliyet Tespit Davasında Görevli ve Yetkili Yargı Mercii Neresidir?
Faaliyet tespit davalarında görevli yargı mercii İş Mahkemesidir. Fakat iş mahkemelerinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Yargı Makamı bu davalara İş Yargı Makamı sıfatıyla bakmaktadır.
Yetkili yargı mercii ise;7036 sayılı İş Yargı Mercileri Kanunu Madde 6 uyarınca;
- Davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri yargı makamı,
- İşin veya işlemin yapıldığı yer yargı makamı,
- Davalının birden fazla olması halinde davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir.