Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye'deki Hükmü
Yurt dışındaki yargı mercileri tarafından verilen kararların Türkiye sınırları içerisinde hukuki sonuç doğurabilmesi ve icra edilebilmesi belirli usullere tabidir. Bu usullerin başında tanıma ve tenfiz işlemleri gelmektedir. Yabancı bir mahkemenin verdiği kararın Türk hukuku nezdinde resmiyet kazanması için bu adımların atılması zorunludur.
Tenfiz Nedir ve Hangi Kararlar İçin Talep Edilir?
Tenfiz, yabancı bir mahkeme kararının icrai niteliklerinin Türkiye'de de geçerli kılınması ve uygulanabilir hale gelmesi sürecidir. Yalnızca şekli ve maddi anlamda kesinleşmiş olan yabancı mahkeme ilamları tenfiz işlemine konu edilebilir.
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku hakkındaki kanuni düzenlemelere göre, yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin kararları ile ceza mahkemesi kararlarında yer alan şahsi haklarla ilgili kısımlar için tenfiz talebinde bulunulabilir.
Hukuki yararı bulunan her ilgili bu süreci başlatma hakkına sahiptir.
Görevli ve Yetkili Mahkemeler
Tenfiz taleplerinde görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetki konusunda ise öncelikle ilgilinin Türkiye'deki ikametgah mahkemesi esas alınır. Eğer kişinin Türkiye'de yerleşim yeri bulunmuyorsa,, veya mahkemeleri yetkili kılınmıştır.
Tenfiz Kararı Alabilmenin Şartları
Türk mahkemelerinin yabancı bir ilamın tenfizine karar verebilmesi için belirli kriterlerin bir arada bulunması gerekir. Bu şartlar şu şekilde sıralanabilir:
- Karşılıklılık (Mütekabiliyet) Esası: Kararın verildiği ülke ile Türkiye arasında bu konuda ikili bir anlaşma, kanuni bir düzenleme veya fiili bir uygulama bulunmalıdır.
- Kamu Düzenine Uygunluk: Verilen kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırılık teşkil etmemesi şarttır.
- Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisi: Kararın, Türk yargısının münhasır yetki alanına girmeyen bir hususta verilmiş olması gerekir.
- Savunma Hakkına Riayet: Karşı tarafın, kararı veren yabancı mahkemede usulüne uygun şekilde temsil edilmiş veya savunma hakkını kullanabilmiş olması icap eder.
Süreç İçin Gerekli Belgeler
Başvuru esnasında sunulması zorunlu olan temel evraklar şunlardır:
- Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı resmi sureti.
- Karın kesinleştiğini gösteren onaylı belge ve bu belgelerin resmi tercümeleri.
Tanıma Nedir ve Tenfizden Farkı Nelerdir?
Tanıma, yabancı bir mahkeme kararının kesin hüküm gücünün Türkiye'de kabul edilmesi işlemidir.
Tenfizden farklı olarak, tanıma işleminde icra edilebilirlik unsuru aranmaz. Dolayısıyla, tanıma davalarında mütekabiliyet (karşılıklılık) şartı aranmamaktadır. Tanıma kararı verildiğinde, kararın kesinleşme etkisi yabancı mahkemedeki ilk hüküm tarihinden itibaren geçerli kabul edilir.
Yargı Kararları ve Uygulamadaki Esaslar
Yüksek mahkeme içtihatları, tanıma ve tenfiz süreçlerinin sınırlarını net bir şekilde çizmektedir. Konuya ilişkin önemli kararlar şu şekildedir:
Nafakaya ilişkin yabancı mahkeme kararlarının ülkemizde uygulanabilmesi için tanıma ve tenfiz sürecinin işletilmesi zorunludur.Doğrudan icra kabiliyeti bulunmayan bu tür kararlar için ilgililerin bu davayı açmakta hukuki yararı mevcuttur.
Yabancı mahkeme kararlarına yönelik tanıma ve tenfiz kararı verilmedikçe, bu hükümler Türk hukuk düzeni çerçevesinde herhangi bir hukuki sonuç doğuramaz.
Tenfiz hakiminin, yabancı mahkeme kararının maddi hukuk yönünden doğruluğunu denetleme yetkisi yoktur. Kararda gerekçe bulunup bulunmaması, tek başına kamu düzenine aykırılık teşkil etmez ve tenfiz kararı verilmesine engel oluşturmaz.