Zorla Getirme Hükmü veya Emri Nedir? Ekibi1 Temmuz 2026Ceza Hukuku
Zorla getirme hükmü, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 146. maddesinde koruma tedbirlerinden biri olarak düzenlenmiştir. Koruma tedbirleri, ceza yargılaması sürecinin etkin bir şekilde yürütülmesi amacıyla bireylerin bazı temel hak ve özgürlüklerinin sınırlandırılmasıdır.Zorla getirme hükmü, bir soruşturma veya kovuşturma sürecinde, şikayetçi, mağdur, şüpheli, sanık, tanık veya bilirkişi gibi tarafların gerektiğinde zorla savcılık, hakimlik veya yargı mercii önüne çıkarılmasını sağlamak amacıyla alınan bir karardır.Zorla getirme uygulaması aynı zamanda “Ihzar müzekkeresi” veya “Ihzar celbi” şeklinde de adlandırılmaktadır.
İçindekiler- Zorla Getirme Kararı Nedir? Yasal Dayanakları
- Zorla Getirme Kararı Hangi Durumlarda Uygulanır?
- Zorla Getirme Kararı Nasıl Verilir?
Yargı Süreci
- Zorla Getirme Kararı Şartları
- Zorla Getirme Kararı Nasıl Uygulanır
- Tanık ve Sanıklar için Zorla Getirme Emri
- Mağdur veya Müşteki Hakkında Zorla Getirme Kararı
- Zorla Getirme Kararı ile Yakalama Arasındaki Fark
- Zorla Getirme Kararı ile Gözaltına Alınma Arasındaki Farklar
- Zorla Getirme Kararına İtiraz
- Sıkça Sorulan Sorular
- Mahkemeye Zorla Getirme Kararı Ne Demek?
- Zorla Getirme Kararı Ne Zaman Çıkar?
- Zorla Getirme Emri GBT De Çıkar Mı?
- Tanık İhzara Rağmen Gelmezse Ne Olur?
- Zorla Getirme Emri Nasıl Kaldırılır?
- Zorla Getirme Kararına Rağmen Gelmeyen Sanık Hakkında Ne Yapılır?
- Zorla Getirme Kararını Kim Verir?
Zorla Getirme Hükmü Nedir? Yasal Dayanakları
Zorla getirme, ifade vermesi gereken ve soruşturma ile kovuşturma açısından önemli mahiyette olan bir kişinin, gerektiğinde zor kullanılarak kolluk kuvvetleri tarafından yetkili adli makamların önüne çıkarılmasıdır. Ayrıca zorla getirme hükmü verilirken, illa belirli bir tarih belirtilmesi önem arz etmez, tarih vermeksizin de ilgili kişinin getirilmesine hüküm verilebilir. Zorla getirme hükmü veya emri,5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 146.
Maddesinde yer almaktadır. Ayrıca tanıklar için zorla getirme CMK m.43,44; sanığın zorla getirilmesi hususunda CMK m.199, suçun mağduru ve müştekinin zorla getirilmesi için de CMK m. 233’ü bu kararın şahıslarça farklı yasa maddelerinde düzenlenmiş olduğunu da görmekteyiz.
Zorla Getirme Hükmü Hangi Durumlarda Uygulanır?
CMK m. 145’e göre, şüpheli veya sanığın ifadesinin alınması veya sorgulanması için çağrı kağıdı ile çağrılması gerekmektedir. Çağrı kağıdında çağrılma nedeni belirtilir ve gelmediğindeZorla getirileceğiIfade edilir. Yapılan çağrıdan hareketle yetkili adli makama gelmeyen şüpheli veya sanıklar hakkında zorla getirme hükmü verilebilmektedir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 146.
Maddesi uyarınca, hakkında yakalama emri düzenlenmesi veya tutuklama hükmü verilmesi için yeterli gerekçeler bulunan şüpheli veya sanıklar ile çağrı kağıdıyla çağrıldığı halde gelmeyen kişiler hakkında zorla getirme hükmü alınabilir. Bununla birlikte bu vaziyet, yalnızca şüpheli veya sanıklarla sınırlı kalmayıp, çağrı kağıdına rağmen gelmeyen tanık, bilirkişi, mağdur veya şikayetçi gibi diğer ilgili kişiler için de zorla getirme hükmü verilebileceğini göstermektedir.
Zorla Getirme Hükmü Nasıl Verilir? Yargı Süreci
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 146/1’e göre, ifadesi alınmak veya sorgulanmak üzere davetiye çıkarılmasına rağmen ilgili makama gelmeyen kişiler hakkında zorla getirme hükmü alınabilir. Yasa koyucu, davetiye usulünü esas alsa da, bazı durumlarda davetiye gönderilmeden de zorla getirme emri verilmesine olanak tanımıştır.
Hakkında tutuklama hükmü veya yakalama emri için yeterli gerekçe bulunan kişiler için, çağrı kağıdı göndermeksizin doğrudan zorla getirme hükmü çıkarılabilir. Zorla getirme kararının gerekçesi, hüküm metninde açıkça belirtilmelidir; çünkü zorla getirme, bireyin özgürlüğünü kısıtlayan bir uygulamadır.
Ayrıca, zorla getirme emri yazısının bir örneği şüpheli veya sanığa teslim edilmelidir. Bu sebeple, kararın bir kopyası kolluk görevlisine fazla olarak gönderilir. Kolluk, bu karara dayanarak, gerekli durumlarda zor kullanarak şüpheli veya sanığı hâkim, Cumhuriyet Savcısı veya yargı mercii önüne getirir.
Eğer bu süreçte şüpheli veya sanık zarar görürse, kolluk güçlerinin eylemi hukuka uygun kabul edileceğinden suç teşkil etmez fakat bu emri uygulayanlar ölçülülük ilkesi gereğince görevlerini ifa etmelidir.
- Soruşturma aşamasında zorla getirme hükmü verme yetkisi Cumhuriyet Savcısına aittir; kolluğun (polis, jandarma veya asker) böyle bir yetkisi yoktur. Kolluk, yalnızca zorla getirme emrinin uygulanmasını sağlar. Bununla birlikte, soruşturma aşamasında belirli durumlarda Sulh Ceza Hakimliği de zorla getirme hükmü alabilir. Suçüstü durumu veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, Cumhuriyet savcısına ulaşılamıyorsa ya da olayın kapsamı savcının iş yükünü aşarsa, sulh ceza hakimi tüm soruşturma işlemlerini, dolayısıyla zorla getirme kararını da verebilir.
- Kovuşturma aşaması, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar devam eden yargılama sürecidir.
Bu aşamada zorla getirme emri verme yetkisi mahkemeye aittir.
Zorla Getirme Hükmü Koşulları
Müşteki, mağdur, şüpheli, sanık, tanık ve bilirkişi hakkında zorla getirme emri verilebilmesi için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekmektedir:
- Hakkında tutuklama hükmü verilmesi için yeterli gerekçeler bulunan kişiler
- Yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler mevcut olan kişiler
- İfade almak veya sorgulamak amacıyla çağrılıp davete uymayan kişiler için zorla getirme hükmü verilebilir.
Zorla Getirme Hükmü Nasıl Uygulanır
Eğer tutuklama veya yakalama için yeterli sebepler varsa, zorla getirme emri verilebilir. Ancak, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama ya da yakalamayı gerektiren bir vaziyet yoksa, CMK’nın 145. Maddesine göre önce bir uyarı içeren çağrı kağıdı düzenlenmeli, ardındanZorla getirme hükmüAlınmalıdır. Zorla getirme hükmü, kolluk görevlileri tarafından, ilgili kişinin tutulması yoluyla uygulanır.
Çağrılan kişi, mümkünse hemen, aksi takdirde en geç yirmi dört saat içinde, çağrıyı yapan Cumhuriyet savcısı, hakim veya yargı mercii önüne götürülmelidir. Böylece zorla getirme emri ile kişi en geç yirmi dört saat içinde adliyeye ulaştırılarak çağrılma sebebine ilişkin işlemler tamamlanır. Bu süre, kişinin götürülmesi için gereken yol süresini kapsamaz. Kanun’un 146. maddesinden anlaşılacağı üzere zorla getirme sorguya çekilme veya ifade almanın sonuna kadar devam eder bir işlemdir.
Tanık ve Sanıklar için Zorla Getirme Emri
Tanık, yasal aşama ile ilgili bilgi sahibi olan ancak davanın tarafı olmayan kişidir ve ilgili konuyla alakalı şahit olduğu bilgileri açıklaması dolayısıyla delil kaynağı olarak görülür.
Tanığın zorla getirilmesine ilişkin önümüze CMK m.43 çıkar. Madde 43’e göre, tanıklar çağrı kâğıdı ile davet edilir ve gelmemeleri halinde karşılaşacakları sonuçlar belirtilir. Tutuklu davalarda tanıklar için zorla getirme hükmü alınabilir ve bu kararın gerekçeleri yazıda açıklanır. Çağrı, telefon, telgraf, faks veya elektronik posta gibi araçlarla da gerçekleştirilebilir; ancak bu durumda çağrı kâğıdına bağlı sonuçlar geçerli olmayacaktır.
Yargı Mercii, duruşma sırasında acil olarak dinlenmesi gereken tanıkların belirteceği gün ve saatte hazır bulunmalarını yazılı olarak emredebilir.
CMK m. 43’ten anlaşılacağı üzere, tanıklar çağrı kâğıdı ile duruşmaya davet edilir ve gelmemeleri hâlinde zorla getirileceği belirtilir. Şayet tanık bu bildirime rağmen duruşmada yer almazsa, CMK m. 44 uyarınca zorla getirme hükmü alınır. Sanığın zorla getirilme hükmü ise yukarıda belirttiğimiz çerçevede CMK m.146 uyarınca belirtilmiştir.
Mağdur veya Müşteki Hakkında Zorla Getirme Hükmü
CMK madde 233/1’de, mağdurun veya şikayetçinin hakim veya Cumhuriyet savcısı tarafından çağrı kâğıdı ile davet edilerek dinlenebileceği ifade edilmiştir. Mağdur ve müşteki, Cumhuriyet savcısı, yargı mercii başkanı veya hakim tarafından çağrı kâğıdı ile çağrılır ve dinlenir.
Mağdur veya müştekinin dinlenmesi için yapılan çağrıda, tanıklara ilişkin hükümler geçerli olur.
Zorla Getirme Hükmü ile Yakalama Arasındaki Fark
Zorla getirme ve yakalamının her ikisinin de koruma tedbirlerinden olmasına karşın düzenlendikleri Ceza Muhakemesi Kanunu’nda farklı maddelerde işlev göstermektedirler. Yakalama tedbiri ve koşulları, CMK m. 90’da belirlenmiştir. Bu maddeye göre, yakalamanın dayanağı “suçüstü” kavramıdır. Zorla getirmeye konu olan kişi sadece şüpheli ve sanık olmayıp aynı zamanda tanık, mağdur, müşteki ve bilirkişi olabilirken yakalama tedbiri ise ancak ve ancak şüpheli ve sanık hakkında uygulanabilmektedir.
Zorla Getirme Hükmü ile Gözaltına Alınma Arasındaki Farklar
Gözaltına alınma, yakalanan kişinin, yetkili hâkim önüne çıkarılması veya serbest bırakılması sürecinde, sağlık durumuna zarar vermeyecek şekilde geçici olarak özgürlüğünün kısıtlanıp alıkonulmasıdır ve CMK m.91’de düzenlenmiştir.
Zorla getirme ise ifadesi alınması gereken bir kişinin, gerektiğinde zor kullanılarak kolluk kuvvetleri aracılığıyla yetkili adli makamların önüne getirilmesini sağlayan bir yasal süreçtir. Bu vaziyet, soruşturma ve kovuşturma açısından önemli bir şahsın ifade vermesinin sağlanması için uygulanmakta olup CMK m.146’da düzenlenmiştir.
Zorla Getirme Kararına İtiraz
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 267. Maddesi, hâkim ve yargı mercii kararlarına itiraz edilebileceğini düzenlemektedir. Zorla getirme kararına karşı, genel hükümlere göre itiraz edilebilir.
İlgili kişi, hükmü tebliğ aldıktan sonra2 haftaIçinde itiraz ederek kararın iptalini talep edebilir.
Cumhuriyet savcısının zorla getirme emrine ilişkin olarak, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda 44. Ve 146. Maddelerine binaen itiraz için özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak, zorla getirmenin kişi özgürlüğüne müdahale eden bir tedbir olması sebebiyle, kanunda belirtilen itiraz haklarına benzer şekilde, ilgili kişi savcılığın zorla getirme emrine karşıSulh Ceza Hakimliğine itirazEtme hakkına sahiptir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mahkemeye Zorla Getirme Hükmü Ne Demek?
Zorla getirme emri, soruşturma veya kovuşturma aşamasında, müşteki, mağdur, şüpheli, sanık, tanık veya bilirkişi gibi kişilerin, gerektiğinde zor kullanılarak savcılık, hakimlik veya yargı mercii önüne çıkarılmasını sağlamak amacıyla alınan bir karardır.
Zorla Getirme Hükmü Ne Zaman Çıkar?
Eğer hakim veya yargı mercii, belirli bir tarihte ilgili kişinin hazır bulundurulmasına yönelik bir hüküm vermişse, o gün kişi hazır edilmelidir.
Fakat eğer zorla getirme emri günsüz ise, kolluk kuvvetleri tarafından hemen infaz edilmeye çalışılmalıdır. Şüpheli veya sanık yakalandığında, mümkün olan en kısa sürede, bu mümkün olmadığında ise yol süresi hariç en geç 24 saat içinde zorla getirme emri veren merciin önüne getirilmesi gerekmektedir.
Zorla Getirme Emri GBT De Çıkar Mı?
GBT yani Genel Bilgi Toplama, kolluk kuvvetleri tarafından, kamu düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla bireylerin kişisel bilgileri ve yasal durumlarıyla ilgili kayıtların işlenmesi, veri toplanması ve sorgulanması için kullanılan bir sistemdir. Bununla birlikte GBT üzerinden zorla getirme kararına ulaşamayız.
Tanık İhzara Rağmen Gelmezse Ne Olur?
CMK m 44 uyarınca usulüne uygun şekilde çağrılan ve mazeret göstermeksizin gelmeyen tanık hakkında zorla getirme emri alınır. Ve gelmemelerine dayanan giderler onlardan alınır.
Eğer ki tanık önceden verilen karara rağmen neden gelmediğini haklı sebeplere dayanarak açıklarsa aleyhine olan giderler kaldırılır.
Zorla Getirme Emri Nasıl Kaldırılır?
Zorla getirme, işlemin süresi boyunca uygulanır ve işlem tamamlandığında kendiliğinden sona erer. Ayrıca zorla getirme kararına itiraz da, genel hükümler çerçevesinde mümkündür. Önceden hükmü tebliğ alan kişi için 7 gün içinde itiraz yapması öngörülürken8. Yargıtay Paketiyle birlikte1 Haziran 2024’ten itibaren bu süre iki haftaya çıkartılmıştır.Dolayısıyla hükmü tebliğ alan kişi,2 haftaIçinde itirazda bulunarak kararın kaldırılması isteminde bulunabilir.
Zorla Getirme Kararına Rağmen Gelmeyen Sanık Hakkında Ne Yapılır?
Zorla getirme hükmü olan sanık, derhal mahkemeye teslim edilmelidir eğer bu mümkün değilse, yol süresi hariç en fazla 24 saat içinde yargı mercii önüne çıkarılmalıdır.
Zorla Getirme Kararını Kim Verir?
Soruşturma aşamasında zorla getirme emri veya emri Cumhuriyet Savcılığı tarafından verilirken; kovuşturma aşamasında bu yetki hakim ve yargı mercii başkanına aittir.
Şeymanur Güney