Daha önceki yazımızda vasiyetname düzenlemek için gerekli şartlardan, vasiyetnamenin nasıl ve hangi şekillerde düzenlenebildiğinden bahsetmiştik. Bu yazımızda ise vasiyetnameye karşı başvurulacak hukuki yoldan bahsedeceğiz. Vasiyetname, vasiyet edenin son isteklerini yansıtan bir belge olması sebebiyle bizim hukukumuzda ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka ve ahlaka aykırılık ve şekle aykırılık hallerinde vasiyetnamenin iptal edilebilirliği söz konusudur. Vasiyetname bu durumda geçmişe etkili olarak yapıldığı andan itibaren ortadan kaldırılır.
Vasiyetnamenin iptali sebepleri TMK madde 557’de sayılmıştır. Bunlar miras bırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmaması; tasarrufun yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapılması; tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka veya ahlaka aykırı olması; tasarrufun kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılması halleridir. Bu hallerin varlığı durumunda, vasiyetname kendiliğinden geçersiz hale gelmemekte, iptal davası açarak, vasiyetnamenin iptalinin talep edilmesi gerekmektedir. Öte yandan vasiyetnamenin iptali davası açılması için vasiyetnamenin yetkili sulh hukuk mahkemesi tarafından açılmış, okunmuş ve vasiyetnamenin taraflara tebliğ edilmiş olması gerekir.
Aldatma, korkutma, zorlama sonucu vasiyetname düzenlenmesi halinde, miras bırakan bu durumun ortadan kalkmasından itibaren 1 yıllık hak düşürücü süre içerisinde vasiyetnameden dönmezse yapılan bu işlem artık geçerli olur ve ölümden sonra mirasçılar da dava açamaz! Açılacak olan vasiyetnamenin iptali davasının davacıları vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçılar veya vasiyet alacaklılarıdır. Dava lehine vasiyet yapılanlara karşı açılır. Bu dava miras bırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılacaktır.
Vasiyetnamenin iptali davası; davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı 20 yıl içinde açılabilir. Vasiyetname usulünce açılıp ilgililere tebliğ edilmeden 1 yıllık hak düşürücü süre başlamaz. Burada önemle belirtmek gerekir ki, vasiyet eden hayatta olduğu sürece bu dava açılamaz! Vasiyetnamenin iptaline karar verilmesi halinde, bu karar sadece iptalini talep edenler için hüküm doğuracaktır.
Vasiyetnamenin iptalini talep etmeyenler için geçerli olmaya devam edecektir! Daha önce yine bahsettiğimiz üzere; miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü aşarak saklı pay sahibi mirasçıların miras hakkına yaptığı saldırının giderilmesi yani mirastan mal kaçırma eyleminin varlığı halinde miras bırakanın yaptığı tasarrufların kanuni sınırlar içerisine çekilmesi için açılacak dava “tenkis davası”dır. Tenkis davası ve vasiyetnamenin iptali davası konu olarak birbirinden farklı dava türleridir!
İptal Sebepleri ve İspat
Dayanılan iptal sebebine göre ispat vasıtaları değişiklik gösterecektir. Genellikle miras bırakanın temyiz kudretinin bulunmaması (yaşlılık, hastalık vs.) iptal sebebi olarak gösterilmektedir. Bu durumda, miras bırakanın sağlık kayıtları ve yapılacak bilirkişi incelemesi önem kazanacaktır.
Süreler ve Def'i
TMK m. 559/1 hükmüne göre, iptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyi niyetli davalılara karşı on yıl ve iyi niyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle düşer. TMK m. 559/2 hükmü ise, vasiyetnamenin hükümsüzlüğünün def'i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğini düzenlemektedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Vasiyetnamenin iptali için açılan davalarda Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi ise kesin olarak yetkilidir.