Hukuken geçerli bir rıza olmadan, bir insandan organ veya doku almak suç sayılmaktadır. Hukuka aykırı davranarak organ veya doku satın alma, satma ve satılmasına aracılık etme gibi davranışlarda bulunanlar, yargılanmaktadır. Rızaya bağlı olmaksızınOrgan ticaretiBir suç olarak görülmektedir. Vücut dokunulmazlığına karşı işlenen suçlar bölümünde bulunanOrgan ticaretiÇok sık işlenen bir suçtur.
Yaşayan kişiden organ veya doku alınması, hukuken mümkün değildir.
Organ veya doku verenin bazı durumlarda rızası bulunması, suç olgusunu ortadan kaldırmaktadır. Organ veya doku verilmesinin,Organ ticaretiOlarak sayılmaması için yasal bir geçerliliği olması gerekmektedir. Kişinin rızasının hangi durumlarda geçerli sayılacağı, Organ ve Doku Nakli Kanunu ile düzenlenmiştir.
Kişiden Organ ve Doku Alma Suçu
18 yaşını doldurmamış kişilerden organ ve doku nakli yapılması, yasaktır. 18 yaşına erişmiş olanlardan, iki tanık huzurunda ve önce sözlü sonra da yazılı olarak organ ve doku naklinin beyan edilmesi gerekmektedir. Ölüden organ ve doku nakli yapılması daOrgan ticaretiSuçlarından biri olarak görülmektedir.
Ölen kişinin sağlığında organ ve dokularını, resmi ve yazılı bir vasiyet ile bağışlamış olduğunu belirtmesi gerekir.
Ölmeden önce kişi tedavi veya bilimsel amaçlar için organlarını bağışlayabilmektedir. Hukuka aykırı olarak görülenOrgan mafyasıHâlinde olan kişiye 5 ile 9 sene arasında ceza verilmektedir. Organ ve doku naklinin zorunluluk haliyle yapılması hâlinde, cezada indirim yapılmaktadır.
Organ ve Doku Nakli Kanunu
29.05.1979 tarihinde yürürlüğe ”Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Nakli Hakkında Yasa” olarak girmiş olan Organ ve Doku Nakli Kanunu, bir bedel karşılığında organ naklini yasaklamıştır. Organ ve doku naklini ticaret olarak gören kişiler,Organ mafyasıOlarak çalışmaktadır.
Organ mafyası olarak organ ve doku nakli yapanlar, yargı mercii tarafından kanuna uygun olarak cezalandırılmaktadır.
Kişinin hukuka aykırı bir şekilde organ ve doku nakline rızası olsa bile, organ nakli yapmak bir suç olarak nitelendirilmektedir. Organ ve doku nakline hapis cezası ile birlikte kimi zaman adli para cezası da verilmektedir. HerOrgan mafyasıSuçunda adli para cezası verilmemekte, bazı durumlarda adli para cezası uygun görülmektedir.
Organ ve Doku Ticaretinde Pişmanlık Hali
Kişi işlediği suçtan pişmanlık duyuyorsa, etkin pişmanlık devreye girmektedir. SanıkOrgan mafyasıSuçundan pişmanlık duyar ve bunu dile getirirse, cezasından indirim yapılmaktadır.
Etkin pişmanlık, sadeceOrgan ve doku ticaretiSuçlarında değil, bütün suçlarda uygulanmaktadır.Etkin pişmanlık, kişi hakkında verilen cezanın dörtte birine indirim yapılmasını sağlamaktadır.
Şikayete tabii olan suçlar arasında olmayanOrgan ve doku ticaretiSuçları, savcının soruşturmayı başlatmasıyla başlamaktadır. Şikayetçi olan taraf şikayetini geri aldığını belirtmiş olsa bile yasal aşama devam etmektedir. Tarafların aralarında uzlaşmış olması bile davanın seyrini değiştirmek için yeterli sayılmamaktadır ve davaya herhangi bir etkisi olmamaktadır.
Organ ve Doku Ticareti Suçunda Zaman Aşımı
Organ ve doku ticareti suçlarında zaman aşımı süresi 8 senedir. Suçun işlenmiş olduğu tarihten itibaren yasal aşama açılmazsa, zaman aşımı süresi dolmuş olmaktadır.
Zaman aşımı süresinde yasal aşama açılmış olursa ve yasal aşama zaman aşımı süresi boyunca sonuçlanmazsa, yasal aşama düşmüş sayılmaktadır. Asliye Ceza MahkemelerindeOrgan ve doku ticaretiSuçları yargılaması yapılır.
Organ ve dokularını satan kişi, durumdan pişman olup kendisine aracılık eden ve sattığı kişileri ihbar ederse, hakkında ceza verilmemesine veya indirime gidilmesine hüküm verilebilmektedir. Etkin pişmanlık suçununOrgan ve doku ticaretiSuçlarında etkin olması için kişinin gönüllü olarak organ mafyasını ortaya çıkarması gerekmektedir.
Organ ve Doku Ticareti Suçunun Özellikleri
Bir örgütün faaliyeti kapsamındaOrgan satmakSuçtur. Ölüde hukuka aykırı şekilde organ ve doku nakli yapılması halinde, kişiye 1 yıl hapis cezası verilmektedir.
Organ ve doku ticareti sırasında nakil yapılan kişi ölürse, kasten adam öldürme suçu aktif olmaktadır. Yargı Mercii organ ve doku ticareti suçunda 1 yıldan az bir ceza verirse, yanında adli para cezası da vermektedir.
Kişinin ekonomik durumu yeterli değilse,Organ satmakBir suç olarak görülse de indirim uygulanabilmektedir. İnternetin yaygınlaşması ile birlikte organ ticareti için internet de kullanır hale gelmektedir. İnternetten de organ satışı yapmak, yasaktır.
Sosyal medya üzerinden organ alım ve satım ilanları hızlı bir şekilde tespit edilmekte ve yasal aşama açılmaktadır.
Türk Ceza Kanunu’nda Organ ve Doku Ticareti Suçları
Türk Ceza Kanunu’ndaOrgan satmakSuç olarak düzenlenmiştir. Sadece organ ticareti suç olarak görülmemekte, ölüden izinsiz organ almak da suç niteliği taşımaktadır. Organ ve dokularını para karşılığı satan kişiler için Türk Ceza Kanunu, bir yasa düzenlemek zorunda kalmıştır. Organ ve doku ticareti suçlarında, ekonomik vaziyet göz önüne alınmaktadır.
Organ ve doku ticareti suçlarında, ceza indirimi yapmak veya cezayı ortadan kaldırmak hakimin elindedir.
Canlı insandan yapılanOrgan satmakIşlemi böbrek ve karaciğer ile sınırlıdır. Ölü üzerinden yapılacak olan organ ve doku nakli daha geniş olup pankreas, kornea, kalp ve kalp kapakçıkları nakli yapılabilmektedir.