Miras Hukukunda Yasal Miras Payı ve Saklı Pay Hesaplama

Miras hukuku, bir kişinin vefatı hâlinde malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda intikal edeceğini düzenler. Bu kapsamda yasal mirasçıların payları ve saklı paylı mirasçıların korunması, uygulamada en sık karşılaşılan konular arasındadır. Bu rehberde, yasal miras payı hesaplama esasları ile saklı pay ve tenkis hesaplamasına ilişkin temel bilgileri bir arada bulabilirsiniz.

Yasal Miras Payı Hesaplama

Yasal miras payı, mirasbırakanın bir ölüme bağlı tasarrufu yoksa veya tasarrufunun geçersiz olması hâlinde, kanunda öngörülen mirasçılık düzeni çerçevesinde belirlenir. Hesaplama, mirasçıların ait olduğu zümreye ve sağ kalan eşin durumuna göre değişir.

Mirasçı Zümreleri ve Paylaşım Esasları

Türk miras hukukunda yasal mirasçılar üç ana zümreye ayrılır. Sağ kalan eşin payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre farklılık gösterir.

  • Altsoy (birinci zümre): Mirasbırakanın çocukları ve onların altsoyu bu zümreyi oluşturur. Altsoy varsa sağ kalan eş, mirasın dörtte birini (1/4) alır; kalan dörtte üç (3/4) altsoy arasında eşit dal paylarıyla paylaştırılır. Vefat etmiş bir çocuğun payı, onun altsoyuna geçer.
  • Anne-baba zümresi (ikinci zümre): Altsoy yoksa sağ kalan eş, mirasın yarısını (1/2) alır. Kalan yarı (1/2), anne ve baba kolları arasında paylaştırılır. Anne veya baba sağ değilse, onun payı kendi altsoyuna (kardeşlere ve onların çocuklarına) intikal eder.
  • Büyük ana-baba zümresi (üçüncü zümre): Altsoy ve anne-baba zümresi yoksa sağ kalan eş, mirasın dörtte üçünü (3/4) alır; kalan dörtte bir (1/4) büyük ana-baba kollarına gider.

Hesaplama yapılırken tereke tutarı, sağ kalan eşin varlığı, sağ çocuk sayısı, vefat etmiş çocuk dalı olup olmadığı, anne ve babanın sağ olup olmadığı, kardeş dalları ve varsa üçüncü zümre dal sayısı dikkate alınır. Tereke tutarı girilmezse yalnızca oranlar gösterilir; tutar girildiğinde payların TL karşılığı da hesaplanır.

Hesaplamanın Kapsamı ve Sınırları

Yasal miras payı hesaplaması, yalnızca kanuni mirasçılık esaslarına dayanır. Saklı pay ve tenkis değerlendirmesi ayrı bir hukuki inceleme gerektirir. Ayrıca sağ kalan eşin mal rejiminden doğan alacağı, tereke hesabından önce ayrıca değerlendirilmelidir. Hesaplama sonuçları bilgilendirme amaçlıdır; somut olay, kurum uygulamaları, belge ve mevzuat değişiklikleri ayrıca ele alınmalıdır.

Saklı Pay ve Tenkis Hesaplama

Saklı pay, kanunen mirasçıların korunması amacıyla, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflarıyla dahi ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım, saklı paylar ayrıldıktan sonra kalan kısımdır. Tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarruflar tenkise tabi olabilir.

Saklı Pay Oranları

Saklı pay oranları, mirasçının yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Başlıca saklı pay oranları şunlardır:

  • Altsoy için saklı pay: Yasal miras payının yarısıdır (1/2).
  • Ana-baba için saklı pay: Yasal miras payının dörtte biridir (1/4).
  • Sağ kalan eş için saklı pay: Eşin birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Altsoy ile birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, anne-baba zümresi ile birlikte olduğunda yasal payının tamamı, üçüncü zümre ile birlikte olduğunda ise yasal payının tamamı saklı paydır. (Eşin saklı payı, yasal payının tamamıdır; ancak yasal pay oranı zümreye göre değişir.)

Kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır. Saklı pay, yalnızca kanunda belirtilen mirasçı grupları için geçerlidir.

Tenkis Hesabı

Mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı, tereke değerinden saklı paylar düşülerek bulunur. Eğer ölüme bağlı tasarruf tutarı bu serbest kısmı aşarsa, aşan bölüm tenkis riski oluşturur. Tenkis, tasarruf tutarından serbest kısmın çıkarılmasıyla hesaplanır:

Tenkis = Tasarruf tutarı - Serbest kısım

Tenkis davası sonucu kesin olarak mahkemece belirlenir; terekenin aktif ve pasifi, yapılan kazandırmalar ve dava koşulları ayrıca incelenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

  • Tereke tutarı zorunlu mu? Hayır. Tutar girilmezse yalnızca oranlar gösterilir; tutar girilirse payların TL karşılığı da hesaplanır.
  • Saklı pay hesaplanıyor mu? Yasal miras payı hesaplaması saklı payı içermez; saklı pay ve tenkis ayrı bir değerlendirme gerektirir.
  • Mal rejimi tasfiyesi dahil mi? Hayır. Sağ kalan eşin mal rejiminden doğan alacağı tereke hesabından önce ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Kardeşlerin saklı payı var mı? Mevcut genel kurallar bakımından kardeşler saklı pay sahibi değildir.
  • Eşin saklı payı her durumda aynı mı? Hayır. Eşin birlikte mirasçı olduğu zümreye göre yasal payı ve saklı pay hesabı değişir.
  • Tenkis davası sonucu kesin hesaplanır mı? Hayır. Tereke aktif-pasifi, kazandırmalar ve dava koşulları ayrıca incelenmelidir.

Hesaplama Güveni ve Uzman Kontrolü

Bu içerikte yer alan hesaplama esasları, hukuki mevzuat kontrolünden geçmiş ve uzman avukat tarafından gözden geçirilmiştir. Son veri kontrolü 15 Haziran 2026 tarihinde yapılmış; hesaplama akışı, sınır değerler ve örnek giriş/çıkış senaryoları test edilmiştir. 11 Temmuz 2026 tarihli güncelleme ile uzman kontrolü, kaynak, test kapsamı ve kapsam dışı durumlar görünür hale getirilmiştir.

Hesaplama sonuçları bilgilendirme amaçlıdır. Somut olay, kurum uygulaması, belge ve mevzuat değişiklikleri ayrıca değerlendirilmelidir. Dayanak olarak Mevzuat Bilgi Sistemi esas alınmıştır.