İşçinin ücretinin sözleşmede belirlenen günde veya kanuni sürelerde ödenmemesi, işçiye önemli haklar tanır. Maaşı sürekli geç ödenen veya hiç ödenmeyen işçi, iş görmekten kaçınabilir, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatı dahil tüm işçilik alacaklarını talep edebilir. Bu yazıda, ücretin ödenme süresi, işi durdurma, haklı fesih, talep edilebilecek alacaklar, ispat yükü ve dava süreçleri hakkında bilgi verilmektedir.

Ücretin Ödenme Zamanı ve Kanuni Düzenlemeler

İş hukukunda ücretin ödenme süresi en geç 1 aydır. Bu süre, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile 1 haftaya kadar indirilebilir. İş Kanunu m.32'ye göre: "Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir." Ayrıca TBK m.406 uyarınca: "Aksine âdet olmadıkça, işçiye ücreti her ayın sonunda ödenir. Ancak, hizmet sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle daha kısa ödeme süreleri belirlenebilir."

Maaşını Alamayan İşçinin İşi Durdurma Hakkı

İşçi, ücret ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir sebep olmaksızın maaşı ödenmezse iş görmekten kaçınabilir. Bu durumda iş sözleşmesi feshedilemez ve işçinin yerine yeni bir işçi alınamaz. İş Kanunu m.34'e göre: "Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz."

Maaşın Ödenmemesi veya Sürekli Geç Ödenmesi Nedeniyle Haklı Fesih

İşçinin maaşının ödenmemesi, eksik ödenmesi veya sürekli geç ödenmesi, İş Kanunu m.24 uyarınca haklı fesih sebebidir. İşçi, bu nedenle iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir. İlgili hüküm şöyledir: "(…) işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir: İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse, Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa."

Yargıtay içtihatlarına göre, ücret ödemelerindeki düzensizliğin fesih tarihine kadar temadi etmesi halinde haklı fesih gündeme gelir (Yargıtay 9.HD., 24.10.2016, E:2015/5096 K:2016/18378).

Haklı fesih hakkının kullanılması için, gecikmenin öğrenildiği günden itibaren 6 iş günü içinde fesih bildiriminde bulunulması gerekir (İş Kanunu m.26). Bu süre geçirilirse, o ödeme için fesih hakkı düşer; ancak yeni bir geç ödeme yapılırsa yeniden fesih hakkı doğar.

Dikkat: İşyerinde maaşlar düzenli ödeniyor ve yalnızca istisnai bir gecikme varsa, fesih hakkının kullanılması dürüstlük kuralına aykırı olabilir. Ancak gecikme belirli bir seviyeye ulaşmışsa veya süreklilik kazanmışsa fesih hakkı kullanılabilir.

Maaşı Ödenmeyen, Eksik Ödenen veya Sürekli Geç Ödenen İşçi Neler Talep Edebilir?

İşçi, aşağıdaki alacakları talep edebilir:

  • İş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı,
  • Yıllık izin alacakları,
  • Fazla mesai alacakları,
  • Ücret alacakları,
  • Hafta tatili ücretleri,
  • Genel tatil ücretleri.

Ayrıca, ücret ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir sebep olmaksızın ödenmeyen ücretler için iş görmekten kaçınma hakkı da kullanılabilir.

Maaşını Alamayan İşçinin Yapması Gerekenler

  • İşverene ihtarname göndererek ödenmeyen ücretin bildirilmesi ve yasal hakların kullanılacağının ihtar edilmesi,
  • İş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı ve diğer alacakların talep edilmesi,
  • Ücret ödememe süresi 20 günü geçmişse iş görmekten kaçınma hakkının kullanılması.

Bu adımların kanunda öngörülen usule uygun şekilde atılması, hak kaybını önlemek açısından önemlidir.

Davada İspat ve İspat Yükü

Haklı fesih iddiasında ispat yükü işçidedir. İşçi, sözleşmeyi feshetmesine neden olan geç ödeme veya ödemeleri ispatlamalıdır. Bu nedenle ücret ödemelerine ilişkin belgelerin (banka kayıtları, bordrolar, yazışmalar) saklanması önemlidir.

İş Davası Avukatlık Ücreti ve Masrafları

İş davası avukatlık ücreti, genellikle dava sonucunda elde edilecek parasal miktarın %15'i ila %25'i arasında belirlenir. Bu oran, müvekkil ile avukat arasındaki anlaşmaya ve alacağın miktarına göre değişir. İş davası masrafları ise yaklaşık olarak 4.000 TL'dir.

İş Davası Ne Kadar Sürer?

İş davası ortalama 1 sene sürer. Dava süresi, mahkemenin iş yükü ve delil durumuna göre değişebilir.

Sonuç

Maaşı sürekli geç ödenen veya hiç ödenmeyen işçi, iş görmekten kaçınma veya haklı fesih yollarına başvurarak kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacaklarını talep edebilir. Ancak tüm bu hakların kanuni süreler içinde ve usulüne uygun şekilde kullanılması gerekir. Aksi halde hak kayıpları yaşanabilir. Bu nedenle, sürecin başından itibaren alanında uzman bir iş hukuku avukatından destek alınması önerilir.