İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu ve Kapsamı Ekibi17 Temmuz 2026İş Hukuku

İşverenin zam yapma zorunluluğuNa yönelik özel bir düzenleme İş Kanunu’nda bulunmamaktadır. Bazı istisnalar dışında işveren işçinin maaşına zam yapıp yapmamak konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bu istisnalar:

1. İşçi Ücreti Nedir?
2. İşçi Ücreti Sabit Midir?
3. İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu Var mı?
4. İşçinin Ücreti Asgari Ücretin Altında Olabilir Mi?
5. İşveren İşçinin Ücretine Asgari Ücret Artış Oranının Altında Zam Yapabilir Mi?
6. İşveren Enflasyon Altında Zam Yapabilir Mi?
7. Asgari Ücret Artış Oranı Altında Yapılan Zam İşçiye Haklı Fesih İmkanı Verir Mi?
8. İşçinin Maaşına Hiç Zam Yapılmaması Haklı Fesih Nedeni Olur Mu?
9. İşçinin Maaşına Zam Yapılmaması Durumunda İşçinin Hakları Nelerdir?
10. İşçinin Her Yıl Otomatik Zam Hakkı Var Mı?
11. İşverenin Zam Yapma Yükümlülüğü Kanuni Bir Düzenleme Mi?
12. İşçi Maaşına Zam Yapmak İşverenin Yönetim Hakkı Kapsamında Mı?
13. İşverenin Zam Yapma Yükümlülüğüne Yargıtayın Yaklaşımı Nedir?
14. İşçi- İşveren Uyuşmazlıkları Hizmetlerimiz
15. Sıkça Sorulan Sorular
    1. İşveren Zam Yapmak Zorunda Mı?
    2. Maaşa Zam Yapılmaması Haklı Fesih Nedeni Mi?
    3. Enflasyon Altında Zam Haklı Fesih Nedeni Mi?
    4. İşveren Asgari Ücret Artış Oranının Altında Zam Yaparsa İşçiye Fesih Hakkı Doğar Mı?
    5. Zam Alamayan İşçi Ne Yapabilir?
    6. İşçilere Enflasyon Zammı Nedir?
    7. İşveren Eşit İşte Çalışan İşçilerden Birine Zam Yapıp Diğerine Yapmazsa Ne Olur?
    8. Performansa Dayalı Yapılan Zam İşverenin Eşit Davranma Borcuna Aykırı Olur Mu?

• Yapılan toplu iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna dair madde bulunması.
• İşçi ile işveren arasında yapılan iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna ilişkin madde bulunması.

İşverenin zam yapma zorunluluğu yukarıdaki istisnalar dışında iş ilişkisine göre değişkenlik gösterebilir. Bu kural, kamu ayrımı gözetmeksizin özel sektördeki tüm iş sözleşmeleri için geçerlidir.

İşçi, çalışmasının karşılığında ücret alır. Aldığı ücret işçinin temel ihtiyaçlarını gidermesini ve sosyal yaşantısını sürdürmesini sağlamalıdır. Bu ihtiyaçları giderebilmesi için gereken ücretin en alt sınırını asgari ücret olarak ifade ederiz.

Çeşitli sebeplerle işçinin ücretinin asgari ücretin altında kaldığı durumlarda işverenin zam yapma zorunluluğu ortaya çıkar. Asgari ücret nedir, işçiye zam mecburi mu, işverenin zam yapma zorunluluğu var mıdır gibi sorunların cevaplarına gelin birlikte bakalım.

İşçi avukatı iletişim

İşçi Ücreti Nedir?

Ekonomik açıdan ücret, üretim aşamasında kullanılan fiziki ve zihinsel işçi gücü karşılığında ve işin yapılmasında ödenen bedel olarak tanımlanabilir.

Bu bedel paradır. Bunun yanı sıra İş Kanunu’na baktığımızda işçinin emeğinin karşılığında bir ücret alması iş sözleşmesinde zorunluluk arz etmektedir. İş sözleşmesinde ücret açık şekilde kararlaştırılmadığında dahi, yapılan işin bir bedel karşılığında (ki o bedel ücrettir) yapılması gereklilik arz etmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nun ve İş Kanunu’nun bu konuyla ilgili hükümleri açıktır.

Madde 8/1–İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.

İş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel bir şekle tâbi değildir.(İş K. 8/1)

Madde 32/1–Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.(İş K. 32/1)

Madde 394/2–Bir kimse, durumun gereklerine göre ancak ücret karşılığında yapılabilecek bir işi belli bir zaman için görür ve bu iş de işveren tarafından kabul edilirse, aralarında faaliyet sözleşmesi kurulmuş sayılır.(TBK. 394/2)

Kural olarak çalışanın maaşı işveren tarafından ödenir. Yasaların tanımladığı şekliyle “üçüncü taraf ödemesine” oteller, restoranlar, barlar ve kafeler gibi yerlerde müşterilerin bıraktığı bahşişler örnek olarak gösterilebilir. Bazı durumlarda taraflar (işçi ve işveren) anlaşarak işçiye ödenecek ücretin yalnızca 3. Kişiler tarafından verilecek olan bahşişler olduğuna hüküm verebilirler.

Fakat bir ayda toplanan bahşişlerin asgari ücret tutarının altında kaldığı durumlarda işçi açısından mağduriyet yaşanmaması için işveren asgari ücret ile toplanan bahşiş arasındaki farkı ödemelidir.

İşçi Ücreti Sabit Midir?

Yıllık belirlenen asgari ücretin artışı neticesinde işçiye verilen aylık ücret asgari ücrete yaklaşabiliyor. Yalnızca ücreti asgari ücret olan işçiler bakımından bu konu daha net anlaşılabilmektedir. İşveren açısından bakıldığında işveren, asgari ücret ile çalışan işçiye enflasyon ya da üst üste yapılmayan zamlar neticesinde ücret değişikliğine ihtiyaç duymamaktadır. Asgari ücret ile çalışan işçinin ücreti asgari ücreteSabitlenmiştir.

Zam takvimi kanunla belirlenmez, işveren dilediği ayda uygulayabilir.

İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu Var mı?

“İşçiye zam mecburi mu?” sorusunun yanıtı İş Kanunu’nda açıkça belirtilmemiştir. Ancak işçinin ücreti enflasyon ya da üst üste yapılmayan zamlar neticesinde asgari ücretin altında kalmış ise işveren işçinin ücretini asgari ücretin altında kalmayacak şekilde artırmalıdır. İşçinin ücretini asgari ücretin altında kalmayacak şekilde artırmak, işverenin zam yapma zorunluluğunu ortaya çıkarır.

İşçinin Ücreti Asgari Ücretin Altında Olabilir Mi?

Bir çalışmanın iş sözleşmesi olarak nitelendirilmesi için ücretlilik ilkesi gereği ücret karşılığı yapılması gereklidir. İşveren, işçiye karşı çalışmasının karşılığında ücret ödemekle yükümlüdür.

Yapılan iş sözleşmesi gereği işverenin ödemekle yükümlü olduğu ücretin en alt sınırını asgari ücret olarak nitelendiririz. Asgari ücretin ne olduğu İş Kanunu’nun 39. Maddesinin 1. Fıkrasındabelirtilmiştir.

Madde 39–İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Yasanın kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir.(İş K. 39)

İşveren İşçinin Ücretine Asgari Ücret Artış Oranının Altında Zam Yapabilir Mi?

İşçinin ücretinin asgari ücretin altında kaldığı durumlarda işçinin ücretinin asgari ücrete denk gelecek şekilde zam yapılması zorunludur.

Bu durumda işverenin zam yapma zorunluluğu vardır. İşçinin ücreti asgari ücretin üzerinde ise ve yapılan iş sözleşmesinde ücret zammına ilişkin bir hüküm yoksa işverenin zam yapma zorunluluğu yoktur. İşverenin inisiyatifi söz konusu olur ve eğer isterse asgari ücret artış oranının altında zam yapabilir veya hiç zam yapmayabilir.

İşveren Enflasyon Altında Zam Yapabilir Mi?

Enflasyon oranı ile asgari ücret artış oranı aynı şey değildir. İşveren, işçiye enflasyon oranının altında zam yapabilir.

Yasa, ücret artışını doğrudan enflasyona bağlamaz. Tek sınır, ücretin asgari ücretin altına düşmemesidir. Sözleşmede enflasyon oranında zam hükmü varsa, işveren bu hükümle bağlıdır.

Asgari Ücret Artış Oranı Altında Yapılan Zam İşçiye Haklı Fesih İmkanı Verir Mi?

Sözleşmede bağlayıcı hüküm yoksa zam işverenin inisiyatifindedir. İşçi, ücretine asgari ücret artış oranında zam yapılmasını talep edemez ve yapılmayan zamma dayanarak haklı fesih yoluna başvuramaz.

İşçinin Maaşına Hiç Zam Yapılmaması Haklı Fesih Nedeni Olur Mu?

Ülke genelinde ve dünyada artan enflasyon neticesinde işçinin hayatını idame ettirebilmesi ve geçimini sağlayabilmesi için gerekli olan miktar değişkenlik göstermektedir.

Asgari ücret işçinin geçimini sağlayabilecek kadar gelir elde etmesine yardımcı olur. İşçinin maaşı asgari ücretin üzerinde ise ve iş sözleşmesinde ücret zammına ilişkin bağlayıcı bir hüküm yoksa işçiye zam mecburi mu? Hayır mecburi değildir. İşçinin bu sebebe dayanarak haklı fesih imkanı bulunmamaktadır.

Ancak asgari ücret ve enflasyon artış göstermiş ve bunun neticesinde işçinin ücreti asgari ücretin altında kalmış ise ücret zammı talep edebilir. Bu sebebe dayanarak haklı fesih imkanına sahip olur.

İşçinin Maaşına Zam Yapılmaması Hâlinde İşçinin Hakları Nelerdir?

İş sözleşmesinde ücret artışıyla ilgili hükmün varlığı ve bu hükme uyulmadığı hallerde, işçi sözleşmeyi haklı fesih yoluyla sonlandırma imkanına sahiptir. Bunun yanı sıra işçi kıdem tazminatı istemeye hak kazanabilir.

İşçi ücretinin asgari ücretin altında kalması ve buna rağmen zam yapılmaması hâlinde da işçi haklı fesih yoluna başvurabilir. İşçinin hakları korunur.

İşçinin Her Yıl Otomatik Zam Hakkı Var Mı?

İşçiye her yıl otomatik zam yapılmasını gerektiren bir yasa hükmü yoktur.

Yıllık zam hakkı, ancak toplu iş sözleşmesinde veya bireysel sözleşmede yazılıysa doğar. Böyle bir hüküm yoksa, işveren yıllar boyunca zam yapmayabilir. Tek istisna, ücretin bu süreçte asgari ücretin altına düşmesidir.

İşverenin Zam Yapma Yükümlülüğü Kanuni Bir Düzenleme Mi?

İşverenin zam yapma zorunluluğu İş Kanunu’nda özel olarak düzenlenmemiştir. Ancak birazdan sayacağımız iki şartın varlığı haline işverenin zam yapma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.

1. Yapılan toplu iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna dair madde bulunması.
2. İşçi ile işveren arasında yapılan iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna ilişkin madde bulunması.

Bu iki koşul dışında da bir vaziyet söz konusudur.

Eğer işçinin ücreti enflasyon ya da üst üste zam yapılmaması sonucunda asgari ücretin altında kalmış ise, İş Kanunu gereği işçinin ücretinin asgari ücretin altında kalmaması için zam yapılması gereklidir. Bu durumda işverenin zam yapma zorunluluğu olacaktır.

İşçi Maaşına Zam Yapmak İşverenin Yönetim Hakkı Kapsamında Mı?

İşçi ile işveren arasında yapılan sözleşmede ücret artışıyla ilgili bir hüküm yok ise işçinin ücretinin artışına yönelik hüküm işverenin yönetim hakkı kapsamında olacaktır. İşveren ile işçi arasında yapılan bireysel ya da toplu iş sözleşmelerinde bir zam oranı ya da maktu tutar belirlenmediği takdirde işverenin zam yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Aynı dönem içerisinde yapılmayan zamma ilişkin işçilerin iş sözleşmesinihaklı fesih hakkı bulunmamaktadır.

İşverenin Zam Yapma Yükümlülüğüne Yargıtayın Yaklaşımı Nedir?

İşçiye enflasyon artışı tutarına denk gelen miktarın dışında ücret zammı yapılması (ücret, asgari ücretin altında kalmıyorsa) kanunen mecburi değildir.

Yargıtay, sözleşmede zam hükmü bulunsa bile bu hükmün kesin ve emredici olmadığı, yönetim kurulu takdirine bağlı olduğu durumlarda işçinin fark ücret talebini reddeden bir karara imza atmıştır.[1]

Bürosu İşçi- İşveren Uyuşmazlıkları Hizmetlerimiz

Bürosu İş hukuku avukatı uzman kadromuz ile 2004 yılından bu yana işçi ve işveren arasında çıkan itilaflarda en hızlı şekilde arabuluculuk süreci ile yasal aşama aşamalarında danışmanlık ve iş hukuku avukatlığı hizmeti vermekteyiz.

İş hukuku avukatı kadromuz ile iş hukuku ve işçi hakları konusunda işçi müvekkillerimiz adına ödenek sürecinin takibi, arabuluculuk süreci ve takibi, ihbar tazminatı davası, kıdem tazminatı davası, sendikal ödenek davası, iş kazası ödenek davaları, işe iade davası, işten çıkarılan işçinin hakları ve yasal aşama sonrası süreçte icra işlemleri konusunda yasal destek sağlamaktadır.

İŞVERENİN ZAM YAPMA ZORUNLULUĞU VE KAPSAMI

Sıkça Sorulan Sorular

İşverenin zam yapma zorunluluğu sıkça sorulan sorular arasındadır. İşçi ile işveren arasında yapılan iş sözleşmesinde ücret zammına ilişkin bir hüküm yoksa işverenin zam yapma zorunluluğu yoktur. Ancak üst üste yapılmayan zamlar işçinin ücretinin asgari ücretin altında kalmasına neden olursa bu durumda işçiye zam mecburi mudur? Evet, işverenin zam yapma zorunluluğu doğar.

Sözleşmede zam hükmü varsa veya ücret asgari ücretin altına düşmüşse cevap evettir.

İşçi, ücretine zam yapılmasını istemekte haklıysa, bir başka deyişle iş sözleşmesinde ücret zammıyla ilgili hüküm varsa ya da işçinin ücreti asgari ücretin altında kalmış ise işçi yapılmayan zamma dayanarak iş sözleşmesini haklı fesih yoluyla sonlandırabilir.

Enflasyon kişilerin hayatlarını idame ettirebilmeleri için gereken paranın miktarını değiştirebilmektedir. Enflasyonun artışıyla kişinin ihtiyaçlarını giderebilmek için harcayacakları para da artacaktır. Bu vaziyet asgari ücretin artmasına da neden olacaktır. Normalde asgari ücretin üzerinde ücret alan ve ücretine zam yapılması mecburi olmayan işçi, enflasyonun artışıyla asgari ücretin yükselmesi sonucu eğer ücreti asgari ücretin altında kalırsa zam talep edebilir.

Bu durumda işverenin zam yapma zorunluluğu ortaya çıkar. İşçi yapılan iş sözleşmesini sözleşmede zamma ilişkin hüküm olmasa bile asgari ücretin altında ücret aldığı için feshedebilir.

Cevap, iş sözleşmesindeki hükme bağlıdır. Eğer iş sözleşmesinde ücret artışının nasıl yapılacağına ilişkin hüküm varsa işverenin zam yapma zorunluluğu vardır. Ancak iş sözleşmesinde ücret artışına ilişkin hüküm yoksa ve işçinin ücreti asgari ücretin üzerindeyse işverenin zam yapma zorunluluğu yoktur.

Zam alamayan işçi ücret artırımı talebinde haklı ise iş sözleşmesini haklı fesih yoluyla feshedebilir.

Kıdem tazminatı talep edebilme hakkına sahip olabilir.

Enflasyonun artmasıyla işçilerin ücretleri asgari ücretin altında kalabilmektedir. Bu durumda işverenin zam yapma zorunluluğu ortaya çıkar. Enflasyon sonucu işçi ücreti asgari ücretin üzerinde olduğu durumlarda, iş sözleşmesinde aksine hüküm yoksa işverenin zam yapma zorunluluğu yoktur. Zam yapılıp yapılmaması işverenin takdirindedir.

İş Hukukunda işverenin eşit davranma borcu vardır.

Bu borç eşitlik ilkesinden kaynaklanmaktadır. Eşit işte çalışan işçilere eşit zam yapılması zorunluluğu işverenin keyfi uygulamalarının önüne geçmek için getirilmiştir. Zam alamayan işçi eşitlik ilkesine uyulmadığını sebep göstererek iş sözleşmesini haklı olarak feshedebilme imkanına sahiptir. Ayrıca ödenek gibi diğer haklarını da talep edebilir.

İşveren, işyerinde verimi artırmak için performansa dayalı ücret zammı yapabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken yer, işverenin işçilere karşı objektif ve adil davranma yükümlülüğüdür. İşçilere karşı adil olacak şekilde işverenin zam yapma zorunluluğu vardır. İşveren, zammı hak eden işçilere eşit davranmakla yükümlüdür. Aksi takdirde işçi eşitlik ilkesine aykırı davranıldığı gerekçesiyle iş sözleşmesini haklı fesih yoluyla sonlandırmakla birlikte ödenek isteminde bulunabilir.

Ecenur BAYSAL

Kaynaklar

1. Yargıtay 9.

   Hukuk Dairesi, E. 2011/11084, K. 2013/19249, T. 24.06.2013↩