İşçinin Amirleri ve İş Arkadaşlarıyla Ciddi Geçimsizlik Göstermesi ve Çalışma Arkadaşlarını İşverene Karşı Kışkırtması
İşçinin amirleri ve iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesi, işyerinde işçinin iş akışını olumsuz etkileyecek şekilde çalışma arkadaşları ile olumsuz ilişkilere sebebiyet vermesidir. Benzer şekilde, işçinin çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması da işyerinin huzurunu ve çalışma koşullarını olumsuz etkileyen bir davranıştır. Her iki durum da gerek işyerinde çalışma koşullarını olumsuz etkileyeceğinden gerekse işverenin otoritesini zedeleyeceğinden geçerli nedenle fesih sebebi olur. Ancak feshin mutlaka usuli gerekliliklerinin yerine getirilmesi gerekir. Ayrıca feshin geçersiz sebebe dayandığı iddiası varsa işçinin tazminat alacakları gündeme gelecektir.
Geçerli Nedenle Fesih Nedir?
Geçerli nedenle fesih, işçinin yeterliliği, işçinin davranışları ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebeplerle işverence iş sözleşmesinin feshedilmesidir. İşçinin amirleri ve iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesi ile çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması, bu kapsamda işçinin davranışlarından kaynaklı geçerli nedenle fesih sebepleridir.
Geçerli nedenle fesih İş Kanunu m.18'de şu şekilde düzenlenmiştir: “Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.”
Amirleri ve İş Arkadaşları ile Ciddi Geçimsizlik Göstermesi Geçerli Nedenle Fesih Sebebi Midir?
İşçinin amirleri ve iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesi geçerli nedenle fesih sebebidir. Çünkü işçinin işyerinde gerek amirleri gerekse iş arkadaşları ile olan geçimi doğrudan çalışma koşullarını ve işyerindeki huzuru etkileyen bir sebeptir. Örneğin işçinin diğer işçilere sataşması, kavga etmesi, gereksiz tartışmalara girmesi gibi ciddi geçimsizlikler göstermesi geçerli nedenle fesih sebebidir. Ayrıca bu tür durumlar diğer işçileri de etkileyeceği gibi işin yürütülmesini aksatmakta ve işverenin otoritesini sarsmaktadır. Özellikle amirlere karşı geçimsizlik gösterilmesi işveren otoritesini sarsacağından iş akışını önemli derecede olumsuz olarak etkileyecektir.
Uygulamada Yargıtay'a göre işçinin iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesinin geçerli nedenle fesih olarak kabulü şu şekilde ifade edilmiştir:
- “(…)davacının kavgaya karıştığı anlaşılmakta ise de mağdura hakaret ve darpta bulunulduğu konusunda kesin delil bulunulamadığından haklı fesih nedeni kanıtlanamamıştır. Ancak işyerinde kavgaya karışmak eylemi geçerli fesih nedeni olarak kabul edildiğinden(…)” (Yargıtay 9.HD, 16.03.2005, 2005/6756 E., 2005/8604 K.)
- “(…)davacı işçinin iş sözleşmesinin feshi davalının diğer bir işçisi olan … ile tartışmasından kaynaklanmaktadır. Bu durumda haklı değil geçerli bir fesih söz konusudur.(…)” (Yargıtay 9.HD, 24.01.2005, 2004/27599 E., 2005/1413 K.)
- “(…) işverenin diğer bir işçisine sataşan işçinin yanında yer almak haklı neden teşkil etmezse de bu davranışları fesih için geçerli nedendir. (…)” (Yargıtay 9.HD, 31.01.2005, 2005/304 E., 2005/2720 K.)
Çalışma Arkadaşlarını İşverene Karşı Kışkırtması Geçerli Nedenle Fesih Sebebi Midir?
İşçinin çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması geçerli nedenle fesih sebebidir. Çünkü bir işçinin diğer işçileri işverene karşı kışkırtması hem işverenin işyerindeki otoritesini ciddi ölçüde sarsacak hem de çalışma koşullarını doğrudan olumsuz etkileyecektir. Uygulamada sıklıkla görüldüğü üzere, işçinin çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması, işçinin kusurunun ağırlığına göre geçerli veya haklı nedenle feshe yol açabilir. Örneğin, ücretlerin ödenmemesine benzer şekilde temelde haklı sayılabilecek bir nedene bağlı olarak eylem gerçekleşiyorsa veya işin yürütülmesini engelleyecek bir durum yoksa geçerli nedenle fesih sayılacaktır. Ancak bu durum, işçinin eylemleri işin doğrudan yürütümünü engelleyen, işyerindeki barışı bozan bir ağırlıkta ise haklı nedenle fesih sebebi olabilir.
Uygulamada Yargıtay'ın vermiş olduğu bir kararında, işten çıkarılan işçiler varken bir işçinin kendisinin de işten çıkarılıp çıkarılmadığını öğrenmek için mesai saatinden sonra diğer işçileri kışkırtması halinde haklı nedenle değil geçerli nedenle fesih hakkı olduğunu şu şekilde ifade etmiştir:
“(…) işverenin bazı işçileri işten çıkarması üzerine davacının, işten çıkarılanları ve kendisinin de işten çıkarılıp çıkarılmadığını öğrenmek üzere işverenin açıklama yapması için yaklaşık 40 işçi ile mesai bitiminden saat 20:20'ye kadar yemekhanede toplandığı anlaşılmıştır. Feshin haklı nedene dayanmadığı anlaşılmakla birlikte… geçerli nedene dayandığı kabul edilmelidir. (…)” (Yargıtay 9. HD, 02.05.2005, 2005/12359 E., 2005/15192 K.)
İşten Çıkış İşlemleri Nasıl Yapılır?
İşçinin amirleri ve iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesi veya çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması durumunda işten çıkış işlemleri şu şekilde yapılır:
- İşçinin savunmasının alınması,
- Feshin son çare olma ilkesinin gözetilmesi,
- Fesih sürelerine uyularak fesih bildirimi yapılması,
- Fesih bildiriminin yazılı yapılması,
- Fesih nedeninin açık ve kesin şekilde belirtilmesi.
İşçinin Savunmasının Alınması
İşçinin savunmasının alınması, İş Kanunu m. 19'da düzenlenen bir husustur. Bu maddeye göre işçinin savunmasının alınması fesih iradesinin geçerlilik unsurlarındandır. Savunma işçinin davranışı ve verimliliği nedeniyle yapılan fesihlerde alınmalıdır. Dolayısıyla işçinin amirleri ve iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesi veya çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması durumunda, fesihten önce işçinin savunması alınmalıdır.
Feshin Son Çare Olma İlkesinin Gözetilmesi
Feshin son çare olma ilkesinin gözetilmesi, esasen işverenin fesihten önce daha hafif sayılacak bazı önlemlere başvurmasıdır. Bu anlamda işverenin fesih dışında başkaca bir yolla söz konusu durumu düzeltme olanağını düşünmesi ve bunu sağlamaya yönelik olarak davranarak tüm önlemleri almış olması beklenir. Alınan tüm önlemlere rağmen fesih dışında bir çare kalmıyorsa iş sözleşmesi feshedilmelidir.
Fesih Sürelerine Uyulması
Geçerli nedenle fesih süresine dair İş Kanunu'nda herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Buna karşın işveren tarafın fesih hakkını makul sürelerde kullanması gerekir. Makul süre ise her bir somut durumun kendi şartlarına göre değişkenlik gösterebilir. Bu anlamda yapılacak feshin makul sürede yapılması gerekir.
Fesih Bildiriminin Yazılı Yapılması
Fesih bildiriminin yazılı yapılması, İş Kanunu m. 19'da düzenlenen bir husustur. Bu maddeye göre işverence yapılacak olan geçerli nedenle fesih bildirimi yazılı olarak yapılmalıdır. Bu durum özellikle açılacak olan davalarda ispat kolaylığı da sağlayacaktır.
Fesih Nedeninin Açık ve Kesin Şekilde Belirtilmesi
Fesih nedeninin açık ve kesin şekilde belirtilmesi, İş Kanunu m. 19/1'de düzenlenen bir husustur. Bu maddeye göre yapılan fesih bildiriminde işverence fesih sebepleri açık ve kesin şekilde ifade edilmelidir. Aksi halde yine İş Kanunu m. 21'de açıkça belirtildiği üzere eğer fesih bildiriminde herhangi bir neden gösterilmez veya gösterilen neden geçersiz bir nedense, işçi dava açabilir.
Yukarıda yer alan tüm hususlar, söz konusu fesih için belirlenen usuli işlemlerdir. Dolayısıyla kanunen belirlenen usuli işlemleri eksiksiz yapmak fesih iradesinin kullanılması için çok önemlidir. Bu noktada usuli işlemlerde yapılacak hata feshin geçersizliğine sebep olabilir.
İşverenin Geçerli Nedenle Feshinde İşçiye Hangi Haklar Verilir?
İşverenin geçerli nedenle feshinde işçiye şu haklar verilir:
- İşçi kıdem tazminatı şartlarını karşılıyorsa işveren tarafından kıdem tazminatı ödenir,
- İşveren tarafından ihbar sürelerine uyulmazsa, işçiye ihbar tazminatı ödenir,
- İşçi tarafından feshin geçersiz sebebe dayandığı iddia ediliyorsa, işe iade davası açılabilir. İşe iade davası kazanılırsa, işçi geçersiz nedenle feshe dayanarak diğer tazminat alacaklarına hak kazanır.
DİKKAT: İşçinin amirleri ve iş arkadaşları ile ciddi geçimsizlik göstermesi veya çalışma arkadaşlarını işverene karşı kışkırtması sonrası yapılan fesih işlemi kesinleşirse, SGK Çıkış Kodu 4 işçinin SGK kaydına işlenir.
Geçersiz Nedenle Feshin Sonuçları Nelerdir?
Geçersiz nedenle feshin sonuçları şunlardır:
- İşçi işe iade talebi ile işverene başvurabilir,
- İşçinin işe iade davası açma hakkı doğar,
- İşe iade davası işçi lehine sonuçlanır ancak işçi işe başlatılmazsa iş güvencesi tazminatı ve kıdem tazminatı istenebilir,
- İşçi iş güvencesi tazminatı talep edebilir,
- İşçi boşta geçen süre için tazminat talep edebilir.
İş sözleşmesi yukarıda açıklanan nedenlerle feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiasında ise fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren 1 ay içinde işe iade talebiyle, İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
İşçinin işe iade davası açmış ve bu davayı kazanmış olması durumunda, işe iade talebiyle işverene başvurması hususu İş Kanunu m.21/6'da düzenlenmiştir. Kanun maddesine göre işçi, işe tekrar başlamak için kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurmalıdır.
Eğer söz konusu başvuruya rağmen işçi işe tekrar başlatılmazsa veya işe başlatılmayacağı kendisine bildirilirse, işçinin işe başlatılmadığı veya işe başlatılmayacağını bildirdiği tarih itibariyle iş sözleşmesi sona ermiş sayılır. Dolayısıyla İş Kanunu m.21/5 gereğince, işe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret ödenir.