Bireysel veya kurumsal olarak karşılaşılabilecek yasal itilaflarda hakların tam olarak bilinmesi, adil bir çözümün anahtarıdır. Bu yazımızda ilgili mevzuat detaylarını mercek altına alıyoruz.

İş Kanunu’na göreGazetecilerin haklarıNelerdir? Gazete ve süreli yayın organları, haber ve fotoğraf ajanslarında çalışma yapmakta olan ve 4857 Sayılı İş Kanunu’nda işçi olarak tanımlanmayan fikir ve sanat çalışanları gazeteci olarak tanımlanmaktadır. Gazeteciler İş Kanunu’na tabi olmayıp 5953 Sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun’a tabidirler.

Basın çalışanlarının sahip oldukları haklar İş Kanunu’na göre önemli farklılıklar arz etmektedir.

İçerikGöster Gazetecilerin Hakları İş Sözleşmesi Ücret İkramiye Gazetecinin İş Sözleşmesinde Yazılı Olmayan İşleri Askerlikte Ücret Hakkı Gebelik Halinde Ücret Hakkı Cezaevindeki Gazetecinin Ücret Hakkı Yayımı Durdurulan veya Tatil Edilen Medya Kuruluşunda Çalışanların Ücret Hakkı Çalışma Süresi ve Fazla Çalışma Ulusal Bayram ve Genel Tatil ve Hafta Tatili Çalışmaları Yılık İzin Hakkı İş Sözleşmesinin Sona Ermesi İhbar Süreleri ve İhbar Tazminatı İhbar Süresi Beklenmeksizin İş Akdinin Feshedilebileceği Haller Kıdem Tazminatı İşçinin Ölümü Halinde Kıdem Tazminatı

BirBasın yayınOrganında çalışanın Basın İş Kanunu’na tabi olabilmesi için bahsi geçen kurumun devlet kurumu olması mecburi değildir. Özel televizyon veya radyo kurumlarında çalışan bir kişi de Basın İş Kanunu’na tabi olacaktır. Ancak bu gibi kurumlarda çalışan kişinin yaptığı işin de basınla ilgisi olması gerekmektedir. Örneğin bir kameraman bir ses yönetmeni yahut bir gazete editörü Basın İş Kanunu’na tabi iken bir basın kuruluşunda çalışan aşçı, şoför gibi kimseler İş Kanunu’na tabi olacaktır.

İşte,Gazetecilerin haklarıIle ilgili tüm ayrıntılı bilgiler!

Gazetecilerin Hakları

İş Sözleşmesi

Basın İş Kanunu’na göre yapılan iş sözleşmelerinin yazılı olması zorunludur. Kanuna göre ayrıca iş sözleşmesindegazetecinin yapacağı işin türü, alacağı ücretin miktarı, gazetecinin kıdemiunsularının yer alması da mecburi kılınmıştır.

Zamanla işin türünde veya basın işçisinin ücretinde meydana gelecek değişikliklerin, iş sözleşmesine eklenmesi mecburidir.

ŞayetGazeteci, mevcut iş yerinde 2 yıllık çalışmasını tamamlarsa terfi ettirilmesi de mecburi kılınmıştır.

Ücret

Gazetecinin iş sözleşmesinde, aldığı ücretin yazılı olması zorunludur.ÜcretHer ayın başında peşin olarak ödenmelidir. Ödemeler gazetecinin, özel olarak ücret, prim, ikramiye gibi ödemelerin yatırılması için açılmış olan, banka hesabına yapılmaktadır. Ödemelere ilişkin kuralları belirlemek yetkisi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığından sorumlu devlet bakanına aittir.

Bu husus yetkililerin çıkaracağı yönetmelikle belirlenmektedir.

Sözleşmede yazılı çalışma süresi henüz dolmamışken iş sözleşmesi feshedilirse ve fesihte gazetecinin kusuru bulunmuyorsa; peşin alınan ücret ve ödemelerin iadesi mecburi kılınmamıştır.

Şayet gazetecinin ücreti zamanında ödenmezse; ödemeler geciken her gün için %5 zamlı olarak yapılmaktadır.

Gazetecilerin ikramiyelerine ve özel durumlardaki ücret ödemelerine ilişkin Basın İş Kanunu’nda özel düzenlemeler mevcuttur. Bahsi geçen düzenlemeler gazeteci ve işveren arasında yapılacak sözleşmeyle arttırılabilirken azaltılmasına yahut bu hükümlerin uygulanmayacağına ilişkin yapılacak gazetecinin aleyhine olacak anlaşmalar geçerli değildir.

İkramiye

Basın işçileriHer faaliyet yılı sonunda bir aylık ücretleri kadar ikramiyeye hak kazanırlar. BuIkramiyeKanunda; işçinin işverene sağladığı kârın emeğine düşen nispi karşılığı olarak tanımlanmaktadır.

Gazetecinin İş Sözleşmesinde Yazılı Olmayan İşleri

Gazeteciler iş sözleşmesinde yazılı olmayıp da işverenleri vasıtasıyla yapılması istenen işler yahut yazılması istenen yazılar için ayrıca ücrete hak kazanırlar. Bu işlere ilişkin yapılan ödemelerin sigorta primlerinin de ayrıca ödenmesi mecburi kılınmıştır.

Peki, İş Kanunu‘nda yer alanGazetecilerin haklarıIle ilgili diğer bilgiler nelerdir?

Askerlikte Ücret Hakkı

Askere giden gazeteci ücret hakkını korumaya devam eder.

Ancak bu noktada bir ayrıma gidilmektedir. Eğer gazeteci, muvazzaf askerlik sebebiyle askerlik yapmakta ise, askeriyede olduğu süre boyunca, aldığın son ücretin yarısını almaya hak kazanacaktır. Eğer bahsi geçen askerlik talim ve manevra sebebiyle askere çağırılmışsa bu halde aldığı son ücretin tamamını almaya devam edecektir.

Şayet gazeteci askerlik süresince, askerlik hizmeti karşılığında bir ücret alıyorsa bu haldeGazetecilik maaşıIleAskerlik maaşıKıyaslanacaktır. Eğer gazetecilikten dolayı hak kazandığı ücret miktarı daha fazlaysa işveren vasıtasıyla aradaki fark ödenecektir.

EğerAskerlik ücretiDaha fazla ise işverenin askerdeki gazeteciye ödeme yapması gerekmez.

Gebelik Halinde Ücret Hakkı

Peki,Gazetecilerin gebelikte ücret hakkıNedir? Kadın gazeteciler gebeliklerinin 7. Aylarından yeni doğan bebeğin 2 aylık olmasına kadar geçen sürede izinli sayılmaktadır. Bu süreçte son aldıkları ücretin yarısı kadar ücretlerini almaya hak kazanırlar.

Eğer bebek doğmaz yahut ölü doğarsa, kadın gazeteci bu olayı takiben 1 ay daha izinli kabul edilmektedir.

Cezaevindeki Gazetecinin Ücret Hakkı

Cezaevindeki gazetecinin ücret hakkıNedir? Gazeteci, bağlı olduğu gazetedeki bir yayın sebebiyle tutuklanır yahut hüküm giyerse bu süreçte ücretinin tamamını almaya devam edecektir. Eğer ki tutuklamaya yahut hüküm giymeye sebep olan yayın gazeteci vasıtasıyla hazırlanıp bağlı bulunduğu yayın organının muvafakati olmaksızın veya muvafakatini aldıktan sonra gazeteci bahsi geçen yazıda birtakım değişiklikler meydana getirerek yayınlarsa, bu süreçte ücretini alamayacaktır.

Gazeteci cezaevindeyken, işyerinde diğer basın işçilerine yapılan zam ve yardımlardan faydalanmaya devam edecektir. Gazetecinin mahkumiyeti yahut tutukluluğu iş sözleşmesinin feshinden sonra meydana gelmişse bu durumda gazetecinin işverenden ödenek talep etme hakkı bulunmaktadır.

Yayımı Durdurulan veya Tatil Edilen Medya Kuruluşunda Çalışanların Ücret Hakkı

Yayımı durdurulmuş olan yahut tatil edilmiş olan kuruluşlara bağlı çalışan işçilerin ücretleri 2 ay daha ödenmek zorundadır.

Çalışma Süresi ve Fazla Çalışma

Gazetecilerin Hakları

Basın İş Kanunu’nda basın işçilerinin çalışma süresi günlük olarak belirlenmiştir.

Kanuna göre çalışma süresi gece ve gündüz ayrı olmak üzere 8 saattir. Günlük 8 saati aşan çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilmektedir. Günlük 3 saatten çok fazla çalışma yapılamamaktadır.

Gazeteci fazla çalışma yaptığı her saat için normal çalışma saat ücretinin %50 fazlasına hak kazanmaktadır. Eğer gazeteci gece çalışması yapıyorsa, fazla çalışma saatleri gece yarısından sonraya denk gelmekteyse bu takdirde her fazla çalışma saati için normal çalışma saatlik ücretinin %100 fazlasına hak kazanmaktadır.

Çalışma saatleri küsuratlı ise bu küsuratlı kısım yarım saatten az ise yarım saat, yarım saatten fazla ise 1 tam saat olarak kabul edilerek ücret hesaplaması yapılmaktadır.

Parça başına ücrete hak kazanan yani yazdığı yazı, yaptığı iş başına ücret alan gazeteciler de fazla çalışma ücretine hak kazanabilmektedirler.

Fazla çalışma ücretleri, gazetecinin normal ücretiyle birlikte ödenmek zorundadır. Gününde ödenmeyen fazla çalışma ücretleri her gecikme günü için %5 zamlı olarak ödenmektedir.

Ulusal Bayram ve Genel Tatil ve Hafta Tatili Çalışmaları

Gazeteciye haftalık en az bir gün hafta tatili izni verilmesi zorunludur. Gazetecinin gece çalışması halinde en az iki günlük hafta tatili hakkı bulunmaktadır. Hafta tatilinde yapılan çalışmalar fazla çalışma kapsamında değerlendirilmektedir.

Şayet gazeteci hafta tatilini Pazar günü haricinde bir günde yapıyorsa Pazar günleri yaptığı çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendirilmez.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmalar ise fazla çalışma olarak değerlendirilmektedir.

Yılık İzin Hakkı

Günlük süreli yayınlarda çalışan ve günlük olmayan süreli yayınlarda çalışan basın işçilerinin yıllık izin hakları Basın İş Kanunu’nda ayrı olarak düzenlenmiştir.

Günlük süreli yayında çalışanlar: Mevcut işyerinde 1 yıllık çalışma süresini doldurmuş olan gazetecinin yıllık izin hakkı;Meslekteki kıdemi 1-10 yıl arasında ise 4 hafta,Meslekteki kıdemi 10 yıldan fazla ise 6 haftaOlarak düzenlenmiştir.

İş Sözleşmesinin Sona Ermesi

Peki, iş sözleşmesinin sona ermesi halindeGazetecilerin haklarıNelerdir?

Tarafların anlaşması:Basın işçisiVe işveren her zaman aralarında anlaşma sağlayarak iş sözleşmesini sona erdirebilirler. Anlaştıkları hususlar arasında feshe bağlı alacaklar da bulunabilir. Bu anlaşma kapsamında yasanın gazeteciye sunduğu asgari haklar aleyhe olacak şekilde indirilemez.GazeteciIle işveren gazetecinin aleyhine olacak şekilde anlaşma sağlasalar dahi gazeteci sonradan yasal aşama yolu ile bu haklarını talep edebilecektir.

Tek Taraflı Olarak Sözleşmenin Sona Erdirilmesi- Fesih Bildirimi

Taraflardan her biri her zaman birFesih bildirimiIle iş sözleşmesini tek taraflı olarak sona erdirebilecektir.

İhbar Süreleri ve İhbar Tazminatı

Taraflar kanunda yazılı ihbar sürelerine uyarak iş sözleşmesini feshetme hakkına sahiptirler.İhbar süreleri; bağlı olduğu basın kuruluşunda5 yıldan az süredir çalışıyor olan gazeteci için1Ay,En az 5 yıl ve daha fazla süredir çalışıyor olan işçi için3 ayOlarak düzenlenmiştir.

Haklı bir sebep olmaksızın ihbar sürelerine uymadan iş sözleşmesini fesheden taraf, sözleşmenin karşı tarafına ihbar süreleri nispetinde ücret kadarIhbar tazminatıÖdemek zorundadır.

İhbar Süresi Beklenmeksizin İş Akdinin Feshedilebileceği Haller

4857 Sayılı İş Kanunu’nun 18,19,20,21 ve 29. Hükümleri bu hususta basın iş sözleşmelerinde kıyas yoluyla uygulanmaktadır.

Kıdem Tazminatı

Basın İş Kanunu’na tabi çalışanların kıdem tazminatına hak kazanabilmeleri için meslekte 5 yıllık kıdemlerini doldurmaları gerekmektedir.

Bu hususun İş Kanunu’ndan farkı kıdem hesaplamasındaki başlangıç tarihidir. İş Kanunu’nda kıdem hesaplaması mevcut işyerindeki çalışma süresi hesaplanırken, basın işçilerinin kıdemleri mesleğe başladıkları süreden itibaren hesaplanmaktadır. Şayet bir basın işçisi kıdem tazminatı almışsa, bundan sonra kıdemi yeni işyerinde çalışmaya başladığı tarihten itibaren hesaplanacaktır. Ancak bu hüküm emredici olmayıp taraflar arasında yapılacak bir sözleşmeyle gazetecinin lehine olacak şekilde değiştirilebilir.

Kıdem tazminatıHesaplanırken; sözleşmesi sona eren işçinin bağlı bulunduğu basın kuruluşunda çalıştığı her yıla karşılık, işçinin en son brüt ücreti üzerinden, bir aylık ücreti olarak hesaplanacaktır.

Şayet işçinin çalışma süresi küsuratlı ise ve bu küsurat 6 aydan az ise kıdem tazminatı hesaplamasına dahil edilmemektedir.

Gazetecilerin kıdem tazminatıHesaplamalarında tavan ücret uygulaması bulunmamaktadır.

İşverenin mali durumu yetersizse ve bu yetersizliğin maliye vasıtasıyla tespit edilmişse, işveren işçinin kıdem tazminatı alacağını taksitler halinde ödeyebilmektedir. Taksitlendirmede ödeme süresinin bir yılı geçmemesi ve en fazla dört taksit halinde ödeme yapılması şarttır.

İşçinin Ölümü Halinde Kıdem Tazminatı

Gazetecinin ölmesi halinde iş sözleşmesiKendiliğinden sona erecektir. Bu takdirde gazetecinin eşi ve çocuklarına, yoksa bakmakla yükümlü olduğu kimselere, işçinin en son brüt ücretinin 3 katını aşmayacak kıdem tazminatı kadarı, işveren vasıtasıylaÖlüm tazminatıOlarak ödenmektedir.

AyrıcaGazetecilerin özlük hakları,Gazetecilerin sosyal hakları,Gazetecilerin yasal hakları, iş Kanunu’na göreGazetecilerin haklarıGibi ve benzeri konularda daha ayrıntılı bilgi almak için Hukuk Büromuzun İş Hukuku Avukatıile iletişime geçerek danışmanlık hizmeti alabilirsiniz.

Yasal uyuşmazlıklar hak kayıplarına yol açabileceğinden, davaların uzman bir en uygun çözüm yollarını sunacaktır.