* BONODAN KAYNAKLANAN MENF TESPT STEM ( Bono Bamsz Bor krar eren Bir Senet Olup Senette Bedel Kaydnn Mevcut Olmas Hlinde spat Yknn Kaydn Aksini Savunan Tarafa Ait Olduu - Her ki Yann Bononun Mal Karl Olmadna Dair Beyanlar Karsnda Senedin Her ki Tarafa da Talil Edildiinin Kabulnn Mecburi Olduu/Bunun spat Yknn Davac Senet Borlusunda Olduu Yolundaki Genel Kuraln Yer Deitirmeyecei ve Davacnn Senedin Bedelsiz Olduunu spatlamas Gerektiinin Kabul Edilecei )

* SPAT YK ( Bonodan Kaynaklanan Menfi Tespit - Bono Bamsz Bor krar eren Bir Senet Olup Senette Bedel Kaydnn Mevcut Olmas Hlinde spat Yknn Kaydn Aksini Savunan Tarafa Ait Olduu - Her ki Yann Bononun Mal Karl Olmadna Dair Beyanlar Karsnda Senedin Her ki Tarafa da Talil Edildiinin Kabulnn Mecburi Olduu/Bunun spat Yknn Davac Senet Borlusunda Olduu Yolundaki Genel Kuraln Yer Deitirmeyecei ve Davacnn Senedin Bedelsiz Olduunu spatlamas Gerektiinin Kabul Edilecei )

* EKSK NCELEME LE HKM KURULMASI ( Mahkemece spat Yk Kendisinde Olan Davac Tarafa Bu ddiasn Kantlayabilmesi in Olanak Verilip Tm Delilleri Toplanp Sonucuna Gre Bir Hüküm Verilmesi Gerektii/spat Yknn Davalda Olduu Gerekesiyle Hkm Kurulmu Olmasnn Hatal Olduu - HGKnca da Benimsenen zel Daire Bozma Kararna Uyulmak Gerekirken nceki Kararda Direnilmesi Usul ve Yasaya Aykr Olup Direnme Kararnn Bozulmas Gerektii/Menfi Tespit stemi )

6762/m. 688

2004/m. 72

4721/m. 6

6100/m. 191

ZET:Yasal Aşama, bonodan kaynaklanan menfi tespit istemine ilikindir. Bono bamsz bor ikrar ieren bir senet olup, senette bedel kaydnn mevcut olmas hlinde ispat yk kaydn aksini savunan tarafa aittir. Olayda ise her iki yann bononun mal karl olmadna dair beyanlar karsnda senedin her iki tarafa da talil edildiinin kabul mecburidir ve bu vaziyette uyarnca ispat yknn davac senet borlusunda olduu yolundaki genel kuraln yer deitirmeyecei ve davacnn senedin bedelsiz olduunu ispatlamas gerektii kabul edilmelidir.

Mahkemece, ispat yk kendisinde olan davac tarafa bu iddiasn kantlayabilmesi iin olanak verilip, tm delilleri toplanp sonucuna gre bir hüküm verilmesi gerekirken, ispat yknn davalda olduu gerekesiyle yazl biimde hkm kurulmu olmas hataldr. HGKnca da benimsenen zel Daire bozma kararna uyulmak gerekirken, nceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykr olup, direnme hüküm bozulmaldr.

YASAL AŞAMA:Taraflar arasndaki menfi tespit davasndan dolay yaplan yarglama sonunda stanbul Anadolu 8.

Asliye Hukuk Mahkemesince menfi tespit isteminin kabulne, kt niyet ödenek isteminin reddine dair verilen 09.04.2013 günlü ve 2011/560 E., 2013/122 K. Sayl hüküm daval vekili tarafndan temyiz edilmekle, Yargtay 19. Hukuk Dairesinin 23.09.2013 günlü ve 2013/10421 E., 2013/14489 K. Sayl hüküm ile,

Davac vekili; yasal aşama d D.

A.'n mvekkiline olan kira borcuna karlk 10.000,00 TL bedelli bir ek verdiini, ancak ekin karlksz kmas zerine mvekkiline bu kez 28.500,00 TL bedelli bir ek verildiini, dier ekin ise iade edildiini, ancak bortan fazla bir miktar iin ek verilmi olmas nedeniyle bask kurularak mvekkilinden 3.500,00 TL nakit para ve 10.000,00 TL bedelli bir bono alndn, bu bononun D. A.'n borcu olduunu syledii ve kendisini sahte bir isimle tantan davalya verildiini, ancak mvekkilinin daha sonra 28.500,00 TL bedelli ekin sahte olduunu rendiini, davalnn 10.000 TL bedelli senette tahrifat ve deiiklikler yaparak haksz yere icra takibine konu ettiini, zira davalnn sahtecilik ve dolandrclk eyleminin iinde olduunu, senetteki malen kaydnn doru olmadn belirterek mvekkilinin davalya borlu olmadnn tespitine hüküm verilmesini talep ve yasal aşama etmitir.

Daval, davaya cevap vermemitir.

Mahkemece toplanan delillere gre; davalnn ceza soruturmas srasnda alnan ifadesinde yasal aşama d D. A.'dan olan alacana mahsuben D.'un alacakl olduu davacdan 10.000,00 TL bedelli bir senet aldn belirttii, dolaysyla davacnn senetteki malen kaydnn doru olmadna ilikin iddiasnn daval tarafa da kabul edildii, bu vaziyette alacan dayand temel ilikinin senettekinden farkl olduunu iddia eden alacakl davalnn savunmasn ispat etmesi gerektii, ancak ispat edemedii gerekesiyle davann kabulne hüküm verilmi, hkm daval vekili tarafndan temyiz edilmitir.

Yasal Aşama konusu senedin dzenleme sebebi blmnde''malen'' ibaresi bulunmaktadr. Her iki taraf da senedin malen dzenlenmediini iddia edip savunmaktadr.

Bu vaziyette somut olayda ift tarafl tlil sz konusudur. Ift tarafl tlilde ise ispat klfeti yer deitirmez. Hal byle olunca mahkemece ispat klfetinin davacda olduu gzetilerek deliller sorulup toplandktan sonra sonucuna gre bir hüküm verilmesi gerekirken ispat klfetinin tayininde yanlgya dlerek yazl ekilde hüküm verilmesi doru grlmemitir...

Gerekesiyle bozularak dosya yerine geri evrilmekle yeniden yaplan yarglama sonunda mahkemece nceki kararda direnilmitir.

Hukuk Genel Kurulunca incelenerek direnme kararnn sresinde temyiz edildii anlaldktan ve dosyadaki belgeler okunduktan sonra gerei grld:

HÜKÜM:Yasal Aşama, kambiyo senedinden dolay borlu olunmadnn tespiti istemine ilikindir.

Davac vekili; yasal aşama d D. A.'n kira borcuna karlk 10.000.00TL tutarnda bir eki ciro ederek mvekkiline verdiini, ancak bu ekin karlnn kmamas zerine bu eki mvekkilinden alarak, yerine 28.500.00TL bedelli eki verdiini, daha sonra ayn gn D.

A.'n M. E. Ve kendini S. olarak tantan bir kiiyle birlikte tekrar mvekkilinin yanna gelerek D. A.'n 10.000,00TL'lik ek yerine 28.500,00TL'lik ekin verilmesi nedeniyle ortaya kan fark karlnda 3.500,00TL'nin nakden borlu olduu M.

E.'ye ve kalan 10.000,00TL iin de bono dzenleyerek S. Isimli kiiye vermesini istediklerini, gerek D. A.'n ve gerekse yannda gelenlerin uyguladklar bask ve korku ile kafas karan mvekkilinin 3.500,00TL'yi nakden M. E.'ye dediini, ayrca 10.000,00TL'lik bir bonoyu da imzalayp S.

Isimli bir kiiye verdiini, arka arkaya ve aniden gelien bu olaylar sebebiyle durumdan phelenen mvekkilinin kendisine teslim edilen 28.500.00TL'lik ekin keidecisini arayp telefonla balant kurduunda ekin sahte olduunu anladn, bir ete tarafndan organize ekilde dolandrld kanaatine varan mvekkilinin Kadky Cumhuriyet Savclna yapt ikyet zerine 2011/32989 hazrlk numaras zerinden srdrlen soruturma srasnda kendisini S. Olarak tantan ve davaya konu 10.000.00TL'lik bonoyu kendisinden alan kiinin daval... Olduunu tespit ettiini, her ne kadar bonoda''malen'' kayd var ise de mvekkilinin daval ile hibir yasal ve ticari ilikisinin bulunmadn ileri srerek stanbul Anadolu 4. Cra Mdrl'nn (Kapanan Kadky 4.

Cra Mdrl) 2011/20332 Sayl dosyas zerinden takibe konulan 10.000.00TL'lik bono nedeniyle mvekkilinin davalya borlu olmadnn tespitine, ayrca kt niyetli daval aleyhine %40'dan aa olmamak zere tazminata hkmedilmesine hüküm verilmesini talep etmitir.

Daval usulne uygun davetiye tebliine ramen durumaya katlmam, cevap da vermemitir.

Mahkemece; icra takibinin dayana olan senette malen kayd bulunmasna karn davac borlu ile daval alacakl arasnda bir mal alveriinin bulunmad, bononun daval tarafndan iradesi fesada uratlmak ve hataya drlmek suretiyle alnd iddiasyla, bonodan dolay borlu olmadnn tespitini istedii, daval alacaklnn ise; bonoda malen kayd bulunmasna karn borlu ile aralarnda mal alverii olmadn kabulle, borcun nedeninin davacnn yasal aşama d bir kiiye olan para borcuna mahsuben dzenlendiini bildirdii, bu vaziyette, takibin dayanan tekil eden, dolaysyla da alacaklnn alacan ispat arac durumundaki bonoda bulunan "malen" kaydnn doru olmad ynndeki borlu iddiasnn alacakl yanca da kabul edildii, temeldeki yasal iliki ynnden bonodaki bu ispat kaydnn bizzat alacakl tarafndan deiiklie uratld, alacan varln ve dayand temel ilikinin senettekinden farkl olduunu iddia eden alacaklnn kendi dayana olan senetteki sebepten ayrlarak baka bir iddia ortaya atmas nedeniyle ispat yknn yer deitirdii, dolaysyla ispat yknn daval alacaklda olduu, davac borlu aralarnda temel ilikinin varln kabul etmedii, kendisine ispat yk getirecek olan deme nedeniyle karlkszlk iddiasnda bulunmad, aksine borcun varln inkr ettiini, hl byle olunca ispat yk kendisinde bulunan davalnn savunmasn (yani davacnn yasal aşama d D. A. Isimli kiiye borlu olduunu, davalnn da D. A.'dan alaca bulunduunu, bu nedenlerle davacnn D.

A.'a olan borcuna mahsuben bonoyu keide ettiine ynelik savunmasn) geerli delillerle kantlayamad gerekesiyle menfi tespit isteminin kabulne, kt niyet ödenek isteminin reddine hüküm verilmitir.

Daval vekilinin temyizi zerine hüküm, zel Dairece yukarda balk blmnde yer alan gerekelerle bozulmu; mahkemece nceki gerekelerle direnme hüküm verilmitir.

Direnme hkmn daval vekili temyiz etmitir.

Direnme yoluyla Hukuk Genel Kurulu nne gelen uyumazlk; somut olayda ifte talil bulunup bulunmad; burada varlacak sonuca gre ispat yknn davac tarafta m yoksa daval tarafta m olduu noktalarnda toplanmaktadr.

Ncelikle alacan dayanan tekil eden kambiyo senedinin ve bu senette yer alan bedel kaydnn hukuksal anlamn irdelemekte yarar vardr.

Btn mcerret alacaklarda olduu gibi kambiyo senedi alaca da kural olarak uygun bir asl bor ilikisine, bir illi ilikiye dayanr. Bir kambiyo senedi dzenleyip veren ve bu senedi alan herkes, btn yasal ilemlerin yaplmasna temel tekil eden bir gayeye ulamak istemektedir. Te bu gaye bir kambiyo senedinde mndemi hakkn doumu ve devri asndan yasal sebebi tekil eder. Kambiyo senedi dzenlenmesi dolaysyla ortaya kan iliki kambiyo ilikisi ismiyle anlmaktadr.

Kambiyo senedi vermek suretiyle bor altna giren borlu kambiyo taahhdnde bulunmu olur. Kambiyo ilikisinin altnda esas itibariyle bir asl /temel bor ilikisi vardr. Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geerlilii, temel ilikiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasnda varlm amaca ilikin mutabakatn geerliliinden tamamen bamszdr. Kambiyo senedinden doan talep hakkna kambiyo hukuku, temel talebe ise bu talebin ait olduu hukuk kurallar uygulanr.

Bu genel aklamadan sonra hemen belirtelim ki, bono, deme vaadi niteliinde bir kambiyo senedidir.

Bu nedenle bonoyu dzenleyen, asl borlu durumundadr (6762 Sayl Trk Ticaret Kanunu (TTK) m. 691/1).

Bonoda ekil artlar TTK'nn 688. Maddesinde saylmtr. Bunlar; Bono ya da Muharrer Senet ibaresi, kaytsz artsz bir bedel deme vaadi, vade, deme yeri, lehtar, keide yeri ve tarihi, keidecinin imzasdr. Mecburi artlardan biri eksik olduu takdirde, senedin bono nitelii kaybolur.

Bunlardan vade ve deme yeri esasl ekil artlarndan deildir.

Saylan mecburi ekil artlarnn yannda seimlik artlar da vardr. Bonoya istee bal olarak, faiz, bedelin nakden yada malen alnd veya yetkili yargı mercii kaytlar da konabilir (Poroy, R.: Kymetli Evrak Hukuku Esaslar 11. Bas, stanbul 1989, s. 237 vd.).

Yerleik Yargtay itihatlar ve retide kabul edildii zere, bonolara zg seimlik unsurlardan biri de temel bor ilikisinden kaynaklanan borcun dayand nedenin gsterilmesine ynelik bedel kayddr. Yinelemek gerekirse bedel kayd kambiyo senedinin ihtiyari kaytlarndandr.

Bu kayt keidecinin (borlunun), senedin lehdarndan (alacakldan) kar eday aldn ispata yarar. Aslnda kambiyo senetleri hukuku ynnden bu kaytlarn bir anlam ve nemi yoktur. Nk kambiyo senedinin dzenlenmesiyle, mcerret bir bor ilikisi yaratlmaktadr. Bu nedenle de kar edimin elde edilip edilmediinin nemi de bulunmamaktadr.

Temel bor ilikisinin bir szckle senede yanstlmas eklinde ortaya kan bedel kaydnn varl ya da yokluu senedin bono niteliini etkilemez. Bedel kaytlar daha ok keideci ile lehdar arasndaki i iliki ynnden ve ispat konusunda nem tar. Kiisel defi nedenlerinin varlnn kantlanmasn kolaylatrr.

Sz edilen kaytlar zellikle ispat hukuku asndan ilgilileri balayc niteliktedir. Bedel kayd ieren bononun lehdar, artk senedin kaytsz ve koulsuz bir bor ikrar olduu yolundaki soyutluk kuralna dayanamayacaktr.

Bor ikrarn ieren bir belge aleyhine kant sunulabilir.

Ancak; ikrar borcun nedenini ieriyorsa, sadece bu nedenin gereklemediinin kantlanmas gerekir (12/4/1933 gn ve 1933/30-6 Sayl YBK ).

Bono, bamsz bor ikrarn ieren bir senettir. Bu nedenle bir illete bal olmas gerekmez ve kural olarak ispat yk senedin bedelsiz olduunu ileri sren tarafa aittir. Ancak senette borcun nedeni mal ya da nakit olarak belirtilmise, davacnn yazl bor sebebine dayanmaya hakk olacandan, ispat yk bunun aksini ileri sren tarafa ait olacaktr (HMK'nn m. 191/1, TMK m. 6). Eer yanlardan biri senet metninde yazl kaydn doru olmadn sylyorsa, buna senedin talili denmektedir.

Bu anlamda talil senet metninde aklanan dzenleme (ihdas) nedenine aykr beyanda bulunma anlamna gelmektedir ve bu hlde ispat yknn kaydn aksini iddia edene ait olacanda kuku bulunmamaktadr.

Bonoda yazl bulunan bedel kaydnn hem borlu hem de alacakl tarafndan talil edilmesi hlinde ispat yknn hangi tarafta olduu hususu da zerinde durulmas gereken nemli bir konudur. Bonodaki bedel kaydnn her iki tarafa talil edilmesi hlinde ispat yk borlu zerindedir. Dier bir ifade ile bu vaziyette ispat yk yer deitirmez. HMK'nn 191.

Maddesinin 2. Fkras ve TMK'nn 6. Maddeleri uyarnca borlunun bononun bedelsiz olduunu ispat etmesi gerekir.

Hemen burada, menfi tespit (borsuzluun tespiti) konulu eldeki davada ispat yknn zellikleri zerinde de durulmaldr.

2004 Sayl cra ve flas Kanunu'nun 72. Maddesi gereince borlu icra takibinden nce veya takip srasnda borlu olmadn ispat iin menf tespit davas aabilir.

Kural olarak, bir vakadan kendi lehine haklar karan/iddia eden taraf, o vakay ispat etmeye mecburdur (TMK m. 6 m.).

Spat ykne ilikin bu genel kural, menfi tespit yasal süreçler iin de geerlidir. Yani, menfi tespit davalarnda da taraflarn sfatlar deiik olmakla beraber, ispat yk bakmndan bir deiiklik olmayp, bu genel kural uygulanr. Bu davalarda da bir vakadan kendi lehine haklar karan (iddia eden) taraf o vakay ispat etmelidir.

Menfi tespit davasnda borlu ya borlanma iradesinin bulunmadn ya da borlanma iradesi bulunmakla birlikte daha sonra deme gibi bir nedenle ortadan kalktn ileri srebilir. Borlu borcun varln inkr ediyorsa, bu durumlarda ispat yk daval hâlinde olmasna karn alacaklya der.

Borlu varln kabul ettii borcun deme gibi bir nedenle sona erdiini ileri sryorsa, bu vaziyette doal olarak ispat yk kendisine decektir.

Grlmektedir ki, menfi tespit davasnda kural olarak, yasal ilikinin varln ispat yk daval/alacakldadr ve alacakl yasal ilikinin (borcun) varln kantlamak durumundadr. Borlu bir yasal ilikinin varln kabul etmi, ancak bu yasal ilikinin senette grlenden farkl bir iliki olduunu ileri srmse bu kez, yasal ilikinin kendisinin ileri srd iliki olduunu ispat klfeti davac borluya dmektedir. Zira davac borlu, senedin varln kabul etmekle birlikte bir yasal ilikiye dayanmadn deil, baka bir yasal ilikiye dayandn ileri srmekte; temelde bir yasal ilikinin varln kabul etmektedir.

Somut olaya gelince; yasal aşama, kambiyo senedinden dolay borlu olunmadnn saptanmas istemine ilikin olduuna gre, konunun hem kambiyo hem de ispat hukuku asndan ve yukardaki aklamalarn nda ele alnmas gerekir.

Yasal Aşama konusu bonoda davac... Keideci, daval...

Lehtar olup, ihdas nedeni olarak malen kayd bulunmaktadr.

Davac, taraflar arasnda herhangi bir ticari iliki olmadn, malen kaytl senedin bedelsiz olduunu, yasal aşama dilekesinde akland zere nakit bor karl dzenlendiini ileri srerek menfi tespit isteminde bulunmu, daval ise 28.11.2011 tarihinde Mali Sularla Mcadele ube Mdrlnde verdii ifadesinde senedin yasal aşama d nc kiinin kendisine olan nakit borcunun davac tarafndan stlenilmesi nedeniyle dzenlendiini savunmutur.

Yukarda da ifade edildii zere bono bamsz bor ikrar ieren bir senet olup, senette bedel kaydnn mevcut olmas hlinde ispat yk kaydn aksini savunan tarafa aittir. Somut olayda ise her iki yann bononun mal karl olmadna dair beyanlar karsnda senedin her iki tarafa da talil edildiinin kabul mecburidir ve bu vaziyette TMK'nn 6. Ve HMK'nn 191. Maddesi uyarnca ispat yknn davac senet borlusunda olduu yolundaki genel kuraln yer deitirmeyecei ve davacnn senedin bedelsiz olduunu ispatlamas gerektii kabul edilmelidir.

O hlde aklanan nedenlerle mahkemece, ispat yk kendisinde olan davac (senet borlusuna) tarafa bu iddiasn kantlayabilmesi iin olanak verilip, tm delilleri toplanp sonucuna gre bir hüküm verilmesi gerekirken, ispat yknn davalda olduu gerekesiyle yazl biimde hkm kurulmu olmas doru deildir.

Hukuk Genel Kurulunda yaplan grmeler srasnda, somut olayda ifte talilin bulunmad, davacnn sadece senedin dzenlenme amacn aklamak amacyla bu aklamalar yaptn, dolaysyla senedin sadece daval tarafndan talil edildiine bu nedenle ispat yknn daval tarafta olduuna dair yerel yargı mercii kararnn yerinde olduu ve somut olayn taraflarca getirilme ilkesine tabi bir yasal aşama olduu, hkimin kendiliinden delil aratrmas yapamayaca, davalnn emniyette polis huzurunda vermi olduu ifadenin cevap niteliini tadnn ve daval lehine delil olduunun kabul edilmesinin mmkn olmad, ispat yk kendisinde olan davacnn da sz konusu senedin 28.500,00TL'lik sahte eke karlk verildiini ispatladn buna karn davalnn bono karlnda mal verdiini ispatlayamad, kararnn onanmas gerektii grleri ileri srlm ise de bu grler, Kurul ounluu tarafndan benimsenmemitir.

Hl byle olunca; Hukuk Genel Kurulunca da benimsenen zel Daire bozma kararna uyulmak gerekirken, nceki kararda direnilmesi usul ve yasaya aykrdr.

Bu nedenle direnme hüküm bozulmaldr.

SONU:Daval vekilinin temyiz itirazlarnn kabulyle direnme kararnn zel Daire bozma kararnda aklanan nedenlerden dolay 6100 Sayl Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Geici 3.

Maddesine gre uygulanmakta olan 1086 Sayl Hukuk Usul Muhakemeleri Kanunu'nun 429. Maddesi gereince BOZULMASINA, istek hlinde temyiz pein harcnn yatrana geri verilmesine, kararn tebliinden itibaren 15 gn iinde hüküm dzeltme yolu ak olmak zere 05.02.2019 tarihinde yaplan ikinci grmede oy okluu ile hüküm verildi.

KARI OY

Bonoda ekil artlar TTK'nn 776 maddesinde saylmtr. Bononun mecburi ekil artlarnn yannda seimlik artlar da vardr. Bonoya istee bal olarak, faiz, bedelin nakden veya malen alnd veya yetkili yargı mercii kaytlar da konabilir.

Bedel kayd kambiyo senetlerinde ihtiyari bir kayttr.

Bu kayt keidecinin senedin lehtarndan kar eday aldn ispata yarar. Bedel kaytlar keideci ile lehtar arasndaki i iliki ynnden ve ispat konusunda nem tar. Kiisel defi nedenlerinin varlnn ispatn kolaylatrr. Bedel kayd ieren bononun lehtar artk senedin kaytsz ve koulsuz bir bor ikrar olduu yolundaki soyutluk kuralna dayanamaz.

Sz edilen kaytlar zellikle ispat hakk asndan ilgilileri balayc niteliktedir. Eer taraflardan biri senet metninde yazl kaydn doru olmadn sylyor ise lehine olan senet karinesi rm olacak bunun sonucu olarak iddiasnn ispat ykn stlenecektir. Buna senedin ta'lili denir. Bu anlamda ta'lil senet metninde aklanan dzenleme (ihdas) nedenine aykr beyanda bulunma anlamna gelir.

Bor ikrarn ieren bir belge aleyhine delil sunulabilir.

Ancak ikrar borcun nedenini ieriyorsa bu nedenin gereklemediinin kantlanmas gerekir. Bono bamsz bor ikrar ieren bir senettir. Spat yk kural olarak senedin bedelsiz olduunu ileri srene aittir. Ancak bir mal ilikisine deindii malen kayd ile ya da bir alacak-bor ilikisine dayand nakten kayd ile senede yazlm ise artk bu halde bu kaytlarn aksinin savunulmas senedin ta'lili (nedeni illete balanmas) anlamna gelir ki, byle bir halde ispat ykmll yer deitirir.

Senedi ta'lil eden iddiasn kantlama ykmll altna girer. Mal kayd bulunan bonoda borlu alacakldan mal almad iddia, alacakl da borluya mal vermediini kabul ederse, borlu iddiasn ispatlam olur. Bedelin cret olarak verildii iddiasn alacakl lehtarn ispatlanmas gerekir. Menfi tespit davasnda borlu borlanma iradesi bulunmadn borcun varln inkar ediyor ise ispat yk alacaklya der.

Alacakl alacan kaytsz artsz bor ikrar ieren bono ile ispatlayabilir.

Yargtay bir kararnda davacnn hatr senedi verdiinden borlu olmadn, alacakl ise, davacya nakit para verdiini hatr senedi olmadn iddia ettiini, bono zerinde senedin verili sebebi olarak malen verilmesi nedeniyle alacaklnn senet metninin aksini savunarak, senedi ta'lil ettiinden dolay iddiann yazl delille ispat etme hâlinde olduuna hkmetmitir (11. HD. 19.09.1988,949/5109). YBK'nn 12.4.1933 gn ve 30/6 Sayl ilamnda da belirtildii gibi bor ilikisini ieren bir belge de borcun nedeni belirtilmi ise borlu bu nedenin gereklemedii ispat ederek borcundan kurtulur. Yargtay bir kararnda malen kayd bulunan bonoda alacaklnn bononun nakit karl dzenlendiini ileri srerek senette malen yazl bulunan ihdas nedenini ta'lil etmitir.

Davacnn senedin zorla imzalattrld iddias sabit olmad gibi davac bu beyan ile senette kendisini hi bal saymadna gre iki tarafl ta'lilden bahsedilemez. Alacaklnn alacan bono dndaki yazl delillerle kantlanmas gerektiine hkmetmitir (19. HD. 12.2.1998, 97-7738/823). Yine Yargtay baka bir kararnda Borlu aralarnda temel ilikinin varln kabul etmemi, kendisine ispat yk getirecek olan deme nedeni ile karlkszlk iddiasnda bulunmam, aksine borcun varln inkar etmitir.

Alacakl bonodaki malen kaydna karn alacak bor ilikisinin mal alveriine dayanmad ynndeki kabul karsnda davac borlunun iddias bu noktada sabit olmaktadr. Lehtarn yani alacaklnn bedelin para olarak verildii iddiasn ispat yk ise kendisinde bulunmaktadr. Eklinde gr beyan etmitir (HGK. 17.2.2003 gn ve 2003/19-781 E, 768 K sayl hüküm).

Baka bir Hukuk Genel Kurul kararnda da zetle senedin avans amac ile verildiini, malen kayd bulunan senedin ihdas nedenini bor karl verildiini savunan davalnn ta'lil ettiini ispat yknn senet metnini ta'lil eden davalda bulunduunu, iki tarafl ta'lilden bahsedilemeyeceini belirtmitir (HGK. 9.4.2003 gn ve 2003/19-290/286 Sayl hüküm).

Somut olayda davac borlu, icra takibinin dayana olan senette malen kayd bulunmasna karn aralarnda mal alverii bulunmadn, kiracs D. Akpnar'n 10.000TL'lik ekinin karlksz kmas sonras, D.'un 28.500TL'lik eki borcuna karlk ciro edip kendisine verdiini, aradaki fark nedeniyle D.'un talebi zerine takip konusu bonoyu imzalayp Selamettin isimli kiiye verdiini, ancak 28.500TL'lik ekin sahte olduunun Cumhuriyet Savclnca yaplan soruturmada alnan rapor ile ortaya ktn, bylece bir sahtecilik etesi tarafndan organize biimde dolandrldn anladn, takip alacaklsnn da bu iin iinde olduunu, senedin bedelsiz ve hkmsz olduunu iradesinin fesada uratldn ileri srerek bonodan dolay borlu olmadnn tespitini istemitir.

Alacakl davacya cevap vermemi, Cumhuriyet Savclnda verdii ifade de D.

Akpnar'dan alaca olduu D.'un talebi zerine, D.'un davacdan olan alacana mahsuben davacnn bonoyu kendisine verdiini ileri srmtr. Bylece bonoda malen kayd olmasna ramen, borlunun malen kaydnn doru olmadna ynelik borlu iddias alacakl tarafndan kabul edilmekle senedin ihdas nedenini ta'lil etmi olup ispat yk alacaklya gemitir. Alacakl, alacan varln ve dayand temel ilikinin senetten farkl olduunu yani bononun; davacnn davals D. Akpnar'a olan para borcuna mahsuben dzenlendiini ispat etmek zorundadr.

Borlu, iradesinin fesada uratlarak hile ve korkutma ile senedin alndn ve borlanma iradesi bulunmadn ileri srdnden borlunun bu aklamalar nedeniyle ift tarafl ta'lil bulunduu ve ispat yknn borluda olduu sylenemez.

Yukarda aklanan ilke ve kurallar gz nne alndnda zel Dairenin, "her iki tarafta senedin malen dzenlenmediini savunduklarndan ift tarafl ta'lil sz konusudur" eklindeki grne katlmak mmkn deildir. Borlu alacakl ile arasndaki temel ilikiyi kabul edip deme iddiasnda bulunsa idi demeyi ispat yk borluya ait olurdu. U halde ispat yk alacakl da olup alacakl, davacnn D. Akpnar isimli kiiye borlu bulunduunu kendisinin de D.

Akpnar'dan alacann bulunduunu bu nedenle davacnn D. Akpnar'a olan borcuna mahsuben bonoyu keide ettiini ispatlayamadndan davann reddine ynelik mahkemenin direnme kararnn onanmas gerekirken bozulmas ynndeki sayn ounluun grne katlamyorum.

KARI OY

Yasal Aşama, bonodan kaynaklanan menfi tespit davasdr.

Davac, kiracs D.'dan alaca karl 10.000TL bedelli ek aldn, karlksz kmas zerine D.'un kendisine 28.500TL bedelli yeni bir ek getirdiini, bunun karlnda karlksz eki ald gibi, 3.500TL nakit dediini, ayrca D.'un alacakls daval...'e de 10.000TL tutarl bono verdiini, ne var ki kendisine verilen ekin sahte ktn, alacan alamad gibi 10.000TL de borlu durumuna dtn belirterek sz konusu bono nedeniyle borlu olmadnn tespitine hüküm verilmesini istemitir.

Daval davaya cevap vermemitir. Ancak emniyette alnan ifadesinde D.'dan olan alacana karlk davac...'dan 10.000TL bedelli bono aldn ifade etmitir.

Sayn ounluk ile aramzda kan uyumazlk; bu davada ispat klfetinin kimde olduu, davalnn emniyette alnan beyannn davaya cevap niteliinde olup olmad noktasndadr.

6100 Sayl HMK'nn 126 vd. Maddeleri cevap dilekesinin verilmesini dzenlemitir.

Davalnn cevap vermedii hususunda uyumazlk bulunmamaktadr. Daval, cevap dilekesini, davann alm olduu yargı merciine verir. Yleyse daval ya yargı merciine ya da yargı mercii yerine geecek baka bir yere (baka bir yargı mercii) cevap dilekesi vermediine gre davaya cevap vermemitir.

Yine ayn yasann 25. Maddesi Kanunda ngrlen istisnalar dnda, hakim, iki taraftan birinin sylemedii eyi veya vakalar kendiliinden dikkate alamaz ve onlar hatrlatabilecek davranlarda dahi bulunamaz.

Kanunla belirtilen vaziyetler dnda, hakim, kendiliinden delil toplayamaz.

Eklinde dzenlenmitir.

Taraflarca getirilme ilkesine tabi bir davada, davalnn emniyette polis huzurunda vermi olduu ifadenin cevap niteliinde olduunun kabul mmkn deildir. Dosyada her ne kadar C. Savclnda verilen ifadeden bahsedilmi ise de UYAP zerinden ceza dosyasnda yaplan taramada C. Savclnda alnan ifadesine rastlanmamtr.

Dier yandan daval delil de bildirmemitir. Bu nedenle bu beyanlar (HMK 25. M. Dzenlemesi karsnda) daval lehine delil olarak kabul etmek mmkn deildir.

Daval, davaya cevap vermediine gre bono nedeniyle ispat klfeti davacya dmektedir.

Davac, alm olduu 28.500TL bedelli ek karl yasal aşama konusu bonoyu verdiini tank beyanlar ile, bu ekin sahte olduunu da bilirkii raporu ile ispat etmitir.

Daval ise alacakl olduu bono nedeniyle, alacan kayna hususunda herhangi bir delil ileri srmemi, malen kayd bulunan bono karl bir mal verdiini ispat edememitir.

Sonu itibariyle, davaya cevap vermeyen davalnn emniyette verdii ifadeye dayanlamayaca, sahte ek karl verilen bono nedeniyle davacnn borlu olamayaca, bu nedenle menfi tespit davasnn kabul gerektii gryle bozma ynndeki ounluk grne katlmyoruz.

KARI OY

Btn mcerret alacaklarda olduu gibi kambiyo senedi alaca da kural olarak, uygun bir asl bor ilikisine dayanr.

Bir kambiyo senedi dzenleyip veren ve bu senedi alan herkes, btn yasal ilemlerin yaplmasna temel tekil eden bir gayeye' ulamak istemektedir. Te bu gaye, bir kambiyo senedinde mndemi hakkn doumu ve devri asndan yasal sebebi tekil eder. Kambiyo senedi dzenlenmesi dolaysyla ortaya kan bu iliki "kambiyo ilikisi" olarak anlmaktadr. Kambiyo senedi vermek suretiyle bor altna giren borlu "kambiyo taahhd"nde bulunmu olur.

Kambiyo ilikisinin altnda esas itibariyle bir asl/temel bor ilikisi vardr.

Kambiyo senedinden kaynaklanan talebin geerlilii, temel ilikiden kaynaklanan temel talebin ve bununla ilgili olarak taraflar arasnda varlm amaca ilikin mutabakatn geerliliinden tamamen bamszdr. Kambiyo senedinden doan talep hakkna kambiyo hukuku, temel talebe ise, bu talebin ait olduu hukuk kurallar uygulanr.

Bu genel aklamadan sonra, hemen belirtmelidir ki, bono, deme vaadi niteliinde bir kambiyo senedi olup, bonoyu dzenleyen, asl borlu durumundadr (6762 Sayl Trk Ticaret Kanunu m. 691/1).

Bonoda bulunmas mecburi olan ekil artlar 6762 Sayl TTK'nn 688. maddesinde saylmtr. Bu unsurlarn yan sra, yerleik Yargtay kararlarnda ve retide de kabul edildii gibi, bonolara zg seimlik unsurlar da bulunmaktadr.

Bonoya istee bal olarak, faiz, bedelin nakden ya da malen alnd veya yetkili yargı mercii kaytlar da konabilir (Reha Poroy, Kymetli Evrak Hukuku Esaslar, 11. Bas, s.237 vd.).

Seimlik unsurlardan biri de, temel bor ilikisinden kaynaklanan borcun dayand nedenin gsterilmesine ynelik "bedel kayd"dr.

E syleyile "bedel kayd" kambiyo senedinin ihtiyari kaytlarndandr. Bu kayt keidecinin (borlunun), senedin lehdarndan (alacakldan) kar eday aldn ispata yarar. Temel bor ilikisinin bir szckle senede yanstlmas eklinde ortaya kan bedel kaydnn varl ya da yokluu, senedin bono niteliini etkilemez. Zira, bono, bamsz bor ikrarn ieren bir senettir.

Bu nedenle bir illete bal olmas gerekmez ve kural olarak ispat yk senedin bedelsiz olduunu iddia eden tarafa aittir. Ancak, bir defa bir mal alveriine dayand "malen" kaydyla, ya da bir alacak bor ilikisine dayand "nakten" kayd ile senede yazlmsa, artk buna uyulmak gerekir. Senedin zerinde yazlan kaytlarn aksinin savunulmas senedin talili (nedene, illete balanmas) anlamna gelir ki, byle bir vaziyette ispat yk yer deitirir. Senedi talil eden, bu savunmasn ispat ykmll altna girer.

"Malen" kayd bulunan bonoda borlu alacakldan mal almadn iddia etmesi, alacaklda borluya mal vermediini kabul ederse borlunun mal karl senedin dzenlenmedii iddias sabit olmutur.

E syleyile alacakl borlu lehtar elinde "malen" bedel kayd bulunan senedin temel yasal ilikiden bamszl ilkesinden faydalanamaz. Bu aamadan sonra alacakl lehtar elinde bulunan senedin kendi beyan ile kabul ettii temel ilikiye dayal olarak verildiini ispat klfeti altna girecektir (Frat ztan, Kymetli Evrak Hukuku, 2. bas,,1997, s 1007 vd, HGK' nn 17.12.2003 gn ve 2003/19-781 E., 2003/768 K. Sayl ilm, Hukuk Genel Kurulu 14.05.2014 Tarih 2013/19-1155 Esas, 2014/660 Hüküm).

Somut davada davac, kiracs D. Akpnar'n kendisine 10.000TL bedelli ek verdiini ancak ekin karlksz ktn D.

Ve ekin dier borlularndan biri yanna gelerek 10.000TL eki alarak 28.500.00TL'lik ek verdiklerini 10.000TL eke karlk 28,500TL ek almas dolays ile kendisinden 3,500TL nakit aldklarn ve 10,000TL bono vermek zorunda kaldn daha sonra kendisine verilen 28.500TL ekin sahte olduunu anladn bonodan dolay borlu bulunmadnn tespiti istemitir. Daval ise (her ne kadar davaya kar yazl cevap vermemi ise de) 28/11/2011 tarihinde Cumhuriyet Savclna verdii ifadede zetle; yasal aşama d D. A. r'dan alacakl olduunu, alacann tahsili iin bu kiinin yanna gittiini, D.'un da davacdan alacann bulunduunu bildirmesi zerine birlikte yanna gittiklerini, yaplan grme sonucu D.'un davacdan alacana mahsuben ve onun talebi zerine davacnn davaya konu 10.000.00TL bonoyu tanzim edip kendisine verdiini beyan ettii anlalmaktadr.

Bu vaziyette davac borlu senet zerinde ki "malen" kaydn deitirerek (talil ederek) sahte dzenlenmi bir ek karl bonoyu verdiini beyan etmitir. Bu aamada daval alacakl sessiz kalm olsayd senetteki bedel kaydn deitiren davac borlu deitirdii bedel kaydn ispat klfeti altnda olacakt.

Ancak daval alacakl Cumhuriyet Savclnda "Dava d D.'un davacdan alacana mahsuben ve onun talebi zerine davacnn davaya konu bonoyu tanzim edip kendisine verdiini" ifade etmesi ile birlikte daval alacakl da elinde bulunan bonoda ki "malen" kaydn deitirmi, davac borludan tamamen ayr bir yasal iliki ileri srmtr. Daval alacakl bu beyan ile kendi elinde bulunan bonoda ki "malen" kaydn kendisi bizzat rtmtr. Bu vaziyette ispat klfeti yer deitirmi olup, daval alacakl yasal aşama d D.'un davacdan alacana mahsuben davaya konu bonoyu davacdan aldn ispat klfeti altndadr. Daval alacakl usulne uygun yasal aşama dilekesi ve duruma gn tebli edilmesine ramen durumalara katlmam ve dosyaya herhangi bir delil de sunmadna gre savclkta ki ileri srd bononun dzenleni nedeni olan temel ilikiyi de ispat edememitir.

Yukarda aklanan nedenlerle yargı mercii kararnn onanmas gerekirken bozulmas ynndeki ounluun kararna katlmyoruz.