Haftalık Ücretli İzin Alacağı ve Hafta Tatili İzni Nedir?
Hafta tatili izni, işçinin çalışma günlerine istinaden 7 günlük süre içinde 24 saat kesintisiz dinlenme hakkını ifade eden ve Anayasal olarak korunan izin türüdür. Bu iznin kesintisiz olarak kullandırılması ve en az 24 saat olacak şekilde verilmesi esastır. Aksi halde izin hiç kullandırılmamış sayılacak ve işçinin haklı sebeple sözleşmeyi feshetme imkânı doğacaktır. Haklı sebeple fesihte ise işçinin kıdem tazminatı dahil olarak diğer doğmuş tüm alacak haklarını talep etme imkânı bulunur.
Hafta tatili hakkı, Anayasa’nın 50. maddesinde “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır. Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir” hükmüyle güvence altına alınmıştır. Bu hak, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 4857 sayılı İş Kanunu ile düzenlenmiştir. Haftalık ücretli izin hakkının amacı, işçinin bütün haftanın ve işin stresinden uzaklaşması, sosyalleşmesi, rahatlaması ve ailesiyle birlikte vakit geçirebilmesi olup tüm bunları yaparken de maaşının kesilmesi gibi maddi kaygılar içerisine girmesini engellemektir.
2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’un 3. maddesine göre, hafta tatili Pazar günüdür. Ancak bu kesin bir kural değildir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesinde, işçinin yedi günlük zaman dilimi içinde yirmi dört saat dinlenme hakkının bulunduğu belirtilmiştir. İşçinin hangi gün hafta tatili kullanacağı işveren tarafından belirlenir, bu işverenin yönetim hakkı kapsamındadır.
Hafta tatili izni, 4857 sayılı İş Kanunu m.46’da şu şekilde düzenlenmiştir: “Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.” Bu konuda önemli olan husus belirlenen iş günlerinde çalışmak koşulu ile işçiye kesintisiz 24 saat dinlenme hakkı verilmesidir. Tatilin hangi gün yapıldığı İş Kanunu’na göre önemli olmayıp önemli olan işçiye yedi günlük bir çalışma zaman dilimi içerisinde kesintisiz olarak en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) hakkı verilmesidir.
Hafta tatilinin yirmi dört saatten az olarak kullandırılması halinde Yüksek Mahkeme kararlarına göre hafta tatili hiç kullandırılmamış sayılır. Kesintisiz olması da çok önemlidir çünkü hafta tatili bölünemez. Örneğin, işçinin hafta tatili iznindeyken birkaç saat işe çağrılması halinde 24 saatlik kesintisiz dinlenme hakkı ihlal edilmiş olur.
Yargıtay içtihatlarına göre, hafta tatili izninin toplu olarak kullandırılması kabul edilmemekte ve bu durum yasal düzenlemenin amacına aykırılık olarak kabul edilmektedir. Hafta tatili o hafta içinde mutlaka kullandırılmak zorundadır. Kaldı ki hafta tatilinin getirilmesindeki amaç, tatil gününden önceki 6 gün çalışan işçinin kesintisiz 24 saat dinlenmesini sağlamaktır. Yargıtay uygulamalarında haftalık tatil izinlerinin toplu olarak kullandırılması konusunda 1 ay içerisinde kullandırılan 4 günün haftalık tatil izninden saymakta geri kalan günleri işverence verilen izinler olarak kabul ederek toplu kullanımı kabul etmediğini açıkça göstermektedir.
İlgili Yargıtay kararı şu şekildedir:
“(…) Hafta tatili izninin toplu olarak kullandırılması halinde, hafta tatili ücreti alacağının hesaplanmasında, hafta tatilinin toplu kullanılmasına ilişkin belgelerde yazılı izin günlerinden ilgili haftaya (yedişer günlük zaman dilimleri nazara alınarak) denk gelen hafta tatili gününde işçinin dinlendiğinin kabulü gerekir. (…) Hafta tatilinin toplu olarak kullandırılması yasaya aykırı olup, serbest zaman sadece fazla mesai için geçerlidir. Bu nedenle toplu kullandırılan hafta tatili süreleri bu alacağın hesabında mahsup edilemez.” (Yargıtay 22. HD. E. 2017/23017, K. 2019/14055, T. 25.06.2019)
Hafta Tatilinde Çalışılmış Gibi Sayılan Haller Nelerdir?
4857 Sayılı İş Kanunu’nun 46/2’e göre; “Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir. Şu kadar ki;
- a) Çalışmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri,
- b) Ek 2’nci maddede sayılan izin süreleri,
- c) Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinlerle hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri,
Çalışılmış günler gibi hesaba katılır. Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmadan işyerindeki çalışmanın haftanın bir veya birkaç gününde işveren tarafından tatil edilmesi halinde haftanın çalışılmayan günleri ücretli hafta tatiline hak kazanmak için çalışılmış sayılır. Bir işyerinde işin bir haftadan fazla bir süre ile tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıktığı zaman, 24 ve 25 inci maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebeplerden ötürü çalışılmayan günler için işçilere ödenen yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir.
Hafta Tatili Ücreti Nedir?
Hafta tatili ücreti, hafta tatiline hak kazanan işçinin fiilen çalışmadığı hafta tatil günü için kendisine ödenen bir günlük ücrettir. Dolayısıyla hafta tatilinde işçi çalışmasa da o gün için çalışmış gibi ücret alır. İşçinin hafta tatili gününde çalışma karşılığı olmaksızın bir günlük ücrete hak kazanacağı hususu İş Kanunu m.46/2'de şu şekilde ifade edilmiştir:
Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenir.
Hafta Tatili İznine Hak Kazanma Şartları Nelerdir?
Hafta tatili iznine hak kazanma şartları şunlardır:
- 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan bir işçi olmak,
- 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen hafta tatili öncesindeki günlerde çalışmış olmak.
Yukarıda yer alan şartlar bir işçinin, 7 günlük zaman dilimi içinde kesintisiz 24 saat hafta tatili izni kullanması için gereken şartlardır. Bu şartlar karşılandığında işçi hafta tatili iznine hak kazanır.
İş Kanunu madde 46/2'de belirtilen çalışılmış sayılan haller de fiili çalışma gibi değerlendirildiğinden hafta tatiline hak kazanılmasında değerlendirilmeyecektir. İşçi İş Kanunu'na göre işçi olarak kabul edilen kişilerden olmalı ve yine İş Kanunu'nda yer alan bir işte çalışmalıdır. İşçi İş Kanunu'nun 63. maddesinde sayılan çalışma saatlerine ve iş günlerine uygun olarak çalışmış olması gerekir. İş Kanunu madde 63'e göre
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Yer altı maden işlerinde çalışan işçilerin çalışma süresi; günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.İşbu madde lafzından da anlaşılacağı üzere işçinin genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Bundan dolayı işçinin hafta tatilini ve bu kapsamdaki ücretini hak edebilmesinin diğer bir koşulu da haftanın çalışma günlerinde kırk beş saatlik çalışma süresini tamamlamış olması gerekir. Bu sürelerin hesaplanmasında İş Kanunu 46. maddesinde sayılan ve işçinin fiilen çalışılmadığı halde çalışmış gibi sayılan süreler de göz önünde bulundurulur.
Özel Sektör ve Memur Hafta Tatili İzni Kaç Gündür?
Özel sektör hafta tatili izni, 7 günlük zaman dilimi içinde 1 gündür. Kısmi süreli çalışmalarda ise 6 işgünü çalışan işçiye kesintisiz 24 saat hafta tatili izni verilmelidir.
657 s.k. memur hafta tatili izni cumartesi ve pazar olmak üzere 2 gündür. Memur hafta tatili izni, 657 Sayılı Kanun m.99'da şu şekilde düzenlenmiştir:
Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir. Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.
Hafta Tatili İzni Nasıl Kullanılır?
Hafta tatili izni, işçinin 7 günlük süre içinde 24 saat kesintisiz olarak çalışmamasıyla kullanılır. Hafta tatili izninde işçinin işyerine gitmemesi esas olduğu gibi işçinin işyeri dışında da iş ile ilgili faaliyetlerde bulunmamış olması gerekir.
Haftalık Ücretli İzin Alacağı Nasıl Alınır?
İşçinin anayasal hakkı olan dinlenme hakkının kapsamındaki hafta tatili ücretinin ödenmemesi durumunda işçiler için hukuki imkanlardan yararlanabilme hakkı tanınmıştır. Yasaya göre haftalık tatil ücreti işçinin normal ücreti kapsamında değerlendirilmektedir. İş kanununa göre işçinin işverenin ücret ödeme borcuna karşılık değişmez ve yerine getirmek zorunda olduğu yükümlülüğü iş görme borcunu yerine getirmektir. Bunun bir istisnası olarak işçi, işverenin haftalık ücretini ödemesi gerektiği tarihten itibaren 20 gün içerisinde hala ücretini ödemez ise işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Ve bu durumda sırf iş görme borcunu yerine getirmeyen işçinin iş akdi haklı sebeple feshedilemez.
İşveren hafta tatili ücretini işçinin normal çalışma ücreti ile birlikte ödemelidir. Bu yüzden de normal çalışma ücretinin ödenmemesi durumunda olduğu gibi hafta tatili ücretinin ödenmemesi halinde de gecikme faizi işler. İş Kanunu 34. maddesi uyarınca işçinin hafta tatili ücretinin ödenmemesi halinde mevduata uygulanan en yüksek faiz oranları uygulanır. Yalnız hafta tatili ücreti alacağı da bir ücret alacağı olup zamanaşımı süresi 5 yıldır.
Hafta tatili ücreti alacağına dair uyuşmazlıklar için dava açılması gerekmekte olup bu davalar için görevli mahkeme İş Mahkemeleri'dir. Ancak dava sürecinden önce iş davalarında zorunlu arabuluculuk şartı mevcut olduğu için öncelikle arabuluculuğa başvurmak zorunludur; aksi hâlde dava reddedilecektir. Arabuluculuk safhasında anlaşma sağlanamaması hâlinde arabuluculuk son tutanağının da ekine eklendiği dava dilekçesi ile İş Mahkemesinde dava açılabilir.
Arabuluculuk zorunlu başvuru şartı ve daha birçok hukuki tecrübe ve bilgi gerektiren haftalık ücretli izin alacakları gibi işçilik alacakları davaları zor ve hak kayıplarının yaşanmasına müsait davalardır. Atılan her adımın önemli olduğu bu davalarda hukuki bir yardım almak elzemdir. Bu yüzden alanında uzman ve tecrübeli iş hukuku avukatlarına sahip yetkin kadrosu ile hukuk büromuz müvekkillerine haftalık ücretli izin alacağı gibi işçilik alacakları davalarında destek sunmaktadır.
Hafta Tatili İzni Verilmezse İşçi Ne Yapabilir?
Hafta tatili izni verilmezse işçi, İş Kanunu m.24/2 uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Benzer şekilde eğer hafta tatili ücreti ödenmezse yine iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir. İş sözleşmesinin haklı nedenle feshi durumunda işçi, bir yıldan uzun süre çalışması varsa kıdem tazminatı alabileceği gibi varsa diğer hakları olan ücret alacağı, fazla mesai, yıllık izin, AGİ gibi haklarını da aynı davada talep edebilir.
Sonuç
Hafta tatili izni, işçiler açısından Anayasal bir güvenceyle korunan ve dinlenme hakkının bir görünümü olan hukuki bir haktır. Bu çerçevede işçilerin çalışma günlerine istinaden 24 saat kesintisiz izin hakkı bulunur ve bu iznin kesin suretle kullandırılması gerekir. Ancak söz konusu iznin kullandırılmaması veya eksik kullandırılması durumunda iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir. Söz konusu süreçlerde kanunen belirlenen usulün izlenmesi gerekir; aksi hâlde alacak haklarından faydalanamayabilir. Bu kapsamda sürecin başından itibaren alanında uzman bir iş hukuku avukatına danışılması önerilir.