Ceza Muhakemesinde Yer Yönünden Yetki

Ceza Muhakemesinde yer yönünden yetki kesindir. Taraflar aralarında anlaşarak yetkili mahkemeyi değiştiremezler.

Yetkisizlik kararını yargı mercii re’sen verebilir. Tarafların bu yönde bir taleplerinin olması aranmaz. Taraflar da yetkisizlik iddiasını ileri sürebilir.

Ancak duruşmanın her aşamasında ileri süremezler.

-İlk Derece Mahkemelerinde duruşmada sanığın sorgusundan önce,

-Bölge Adliye Mahkemelerinde incelemenin başlamasından ve duruşmalı işlerde inceleme raporunun okunmasından önce bildirilmelidir.

*Bu aşamalardan sonra yargı mercii de yetkisizlik hükmü veremeyecektir.

Mahkemenin verdiği yetkisizlik hükmüne karşı itiraz yoluna gidilebilir.

***Yetkili olmayan hakim veya mahkemece yapılan işlemler, sadece yetkisizlik nedeniyle geçersiz sayılmaz.Bu işlemler geçerlidir. Ancak yetkili yerdeki hakim veya yargı mercii gerek görürse bu işlemleri tekrardan yapabilir.

Yetkisizlik hükmü ile gelen bir soruşturmada Savcı, kendisinin de yetkisiz olduğu kanaatine varırsa yetkisizlik hükmü verir ve yetkili savcılığın belirlenmesi için soruşturma dosyasını, yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesine gönderir. Mahkemece bu konu hakkında verilen hüküm kesindir.

TÜRKİYE’DE İŞLENEN SUÇLARDA YETKİ

CMKMadde 12

(1) Davaya bakmak yetkisi, suçun işlendiği yer mahkemesine aittir.

(2) Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer yargı makamı yetkilidir.

(3) Suç, ülkede yayımlanan bir basılı eserle işlenmişse yetki, eserin yayım merkezi olan yer mahkemesine aittir. Ancak, aynı eserin birden çok yerde basılması hâlinde suç, eserin yayım merkezi dışındaki baskısında meydana gelmişse, bu suç için eserin basıldığı yer yargı makamı de yetkilidir.

(4) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçunda eser, mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde dağıtılmışsa, o yer yargı makamı de yetkilidir.

Mağdur, suçun işlendiği yer dışında tutuklu veya hükümlü bulunuyorsa, o yer yargı makamı de yetkilidir.

(5) Görsel veya işitsel yayınlarda da bu maddenin üçüncü fıkrası hükmü uygulanır. Görsel ve işitsel yayın, mağdurun yerleşim yerinde ve oturduğu yerde işitilmiş veya görülmüşse o yer yargı makamı de yetkilidir.

(6) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının ya da banka veya kredi kartlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri yargı mercileri de yetkilidir.

CMK Madde 13

(1) Suçun işlendiği yer belli değilse, şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri yargı makamı yetkilidir.

(2) Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer yargı makamı yetkilidir.

(3) Mahkemenin bu suretle de belirlenmesi olanağı yoksa, ilk usul işleminin yapıldığı yer yargı makamı yetkilidir.

  • Genel yetkili yargı mercii, suçun işlendiği yer mahkemesidir.

-Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği yer yargı makamı yetkilidir.

-Suç, ülkede yayımlanan bir basılı eserle işlenmişse yetki, eserin yayım merkezi olan yer mahkemesine aittir. Ancak, aynı eserin birden çok yerde basılması hâlinde suç, eserin yayım merkezi dışındaki baskısında meydana gelmişse, bu suç için eserin basıldığı yer yargı makamı de yetkilidir.

-Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçunda eser, mağdurun yerleşim yerinde veya oturduğu yerde dağıtılmışsa, o yer yargı makamı de yetkilidir. Mağdur, suçun işlendiği yer dışında tutuklu veya hükümlü bulunuyorsa, o yer yargı makamı de yetkilidir.

– Görsel veya işitsel yayınlarda da bu maddenin üçüncü fıkrası hükmü uygulanır.

Görsel ve işitsel yayın, mağdurun yerleşim yerinde ve oturduğu yerde işitilmiş veya görülmüşse o yer yargı makamı de yetkilidir.

  • Suçun işlendiği yer belli değilse, şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışlarsa yerleşim yeri yargı makamı yetkilidir.
  • Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer yargı makamı yetkilidir.
  • Mahkemenin bu suretle de belirlenmesi olanağı yoksa, ilk usul işleminin yapıldığı yer yargı makamı yetkilidir.

YABANCI ÜLKEDE İŞLENEN SUÇLARDA YETKİ

Yabancı ülkede işlenen ve Türkiye’de soruşturulması ve kovuşturulması gereken suçlarda:

  1. Şüpheli veya sanığın yakalandığı yer, yakalanmamışsa yerleşim yeri yargı makamı yetkilidir.
  2. Şüpheli veya sanığın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa Türkiye’de en son adresinin bulunduğu yer yargı makamı yetkilidir.
  3. Yetkili mahkemenin bu şekilde belirlenmesi mümkün değilse yetkili yargı mercii, Adalet Bakanının istemi üzerine Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının başvurusu üzerine Yargıtay tarafından belirlenir.
  4. Yabancı ülkelerde bulunup da diplomatik bağışıklıktan yararlanan Türk kamu görevlilerinin işledikleri suçlardan dolayı yetkili yargı mercii Mahkemesidir.

DENİZ, HAVA VE DEMİRYOLU TAŞITLARINDA VEYA BU TAŞITLARDA İŞLENEN SUÇLARDA YETKİ

  1. Suç, Türk bayrağını taşıma yetkisine sahip olan bir gemide veya böyle bir taşıt Türkiye dışında iken işlenmişse, geminin ilk uğradığı Türk limanında veya bağlama limanında bulunan yargı mercii yetkilidir.
  2. Türk bayrağını taşıma hakkına sahip olan hava taşıtları ile demiryolu taşıtları hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.
  3. Ülke içerisinde deniz, hava veya demiryolu taşıtlarında ya da bu taşıtlarla işlenen suçlarda, bunların ilk ulaştığı yer yargı makamı de yetkilidir.
  4. Çevreyi kirletme suçu, yabancı bayrağı taşıyan bir gemi tarafından Türk kara suları dışında işlendiği takdirde, suçun işlendiği yere en yakın veya geminin Türkiye’de ilk uğradığı limanın bulunduğu yer yargı makamı yetkilidir.

YETKİDE OLUMLU VEYA OLUMSUZ UYUŞMAZLIK

Birden fazla hakim veya yargı mercii arasında olumlu veya olumsuz yetki uyuşmazlığı çıkarsa ortak yüksek yargı mercii, yetkili yargı mercii/hakimi belirler. Ortak yüksek görevli mahkemenin bu konuda vereceği hüküm kesindir.

BAĞLANTILI SUÇLARDA YETKİ

Her biri değişik mahkemenin yetkisi içerisinde bulunan bağlantılı ceza davaları, yetkili mahkemelerden herhangi birisinde birleştirilebilir.

Bu konuda bir itilaf çıkarsa, ortak yüksek görevli yargı mercii, birleştirmeye gerek olup olmadığına ve gerek varsa hangi yargı merciinde birleştirileceğine hüküm verir.

Birleştirilmiş davaların ayrılması da aynı usulle gerçekleştirilir.

DAVANIN NAKLİ

  • Yetkili hâkim veya yargı mercii, hukukî veya fiilî sebeplerle görevini yerine getiremeyecek hâlde bulunursa; yüksek görevli yargı mercii, davanın başka yerde bulunan aynı derecede bir yargı merciine nakline hüküm verir.
  • Yetkili hâkim veya yargı mercii, hukukî veya fiilî sebeplerle görevini yerine getiremeyecek hâlde bulunursa; yüksek görevli yargı mercii, davanın başka yerde bulunan aynı derecede bir yargı merciine nakline hüküm verir.

DURUŞMANIN NAKLİ

Yargı Mercii, fiili sebepler veya güvenlik gerekçesiyle duruşmanın il sınırları içinde başka bir yerde yapılmasına hüküm verebilir. Bu karara karşı itiraz yolu açıktır.

ULUSAL YETKİ UYUŞMAZLIĞI

Türk Ceza Yargı Mercileri ile yabancı devlet yargı mercileri arasında yetki uyuşmazlığı ortaya çıkarsa, bu itilaf Lahey’deki Milletlerarası Adalet Divanı tarafından uluslararası hukukun ilkelerine göre çözülecektir.