Çek iptali yasal süreci konusu ticari hayatın akışı itibariyle sıkça gündeme gelmektedir. Kambiyo senedi olarak düzenlenen çek, tıpkı bono ve poliçe gibi bir çeşit kıymetli evraktır. Kambiyo senetlerinden biri olan çek Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenme alanı bulmuştur. Türk Ticaret Kanunu’nun yazıldığı dönemde yasa koyucu uygulamada esas olarak poliçenin kullanılacağını öngörmüş ve bu nedenle ayrıntılı olarak poliçeyi düzenlemiştir.
Bilindiği üzere bu öngörü hatalı çıkmıştır. Günümüzde en yaygın kullanım alanı bulunan kambiyo senedi çektir. Bu nedenle temel anlamda poliçenin düzenlenmiş olmasına rağmen poliçeye ilişkin hükümler kıyasen çek içinde uygulanır. Bu nedenle yazımızda belirttiğimiz bazı yasa maddelerinde geçen “poliçe” ibaresi, çek olarak yorumlanabilmektedir.
Bu yazımızda çek iptali ile alakalı sorularınıza yanıt vermeye çalıştık.
ÇEK ZAYİ NE DEMEKTİR?
Çekin zayi olması kelime anlamı olarak “Çekin kullanılamaz hale gelmesi” ve “Çek sahibinin elinden rızası dışında çıkması” durumlarını kapsar. Deprem, sel gibi doğal afetlerin sonucunda çekin yok olup kullanılamaz hale gelmesi, çalınması veya okunamayacak ölçüde tahrip olması çek zayine ilişkin verilebilecek başlıca örnekler arasındadır.
Uygulamada sıklıkla karşımıza çıkan bu vaziyet yeni Türk Ticaret Kanununun yürürlüğe girmesinden önce daha sık karşımıza çıkmaktaydı. Yeni düzenlemelerle çeklerin hamiline yazılması yasaklanmış ve kişi emrine yazılmaya başlanmıştır. Bu düzenlemelerden sonra çek zayi davaları daha az görülmeye başlamıştır.
ÇEK ZAYİİNDE HANGİ YOLLARA BAŞVURULUR?
Yukarıda da belirtildiği üzere Kıymetli Evrak olarak düzenlenmiş çekin öncelikle zayi olması gerekmektedir.
Bu zayiat çekin çalınması, kaybolması, yırtılması, yanması kısaca herhangi bir şekilde kullanılamaz hale gelmesi durumlarında gerçekleşmektedir. Çekten ayrı olarak ileri sürülemeyen hakkın yeniden tesisi ve zararın doğmasını engellemek amacıyla Türk Ticaret Kanunu Madde 757 bize temel anlamda iki yol göstermiştir.
Kanunda bahsedilen ifadelerden de anlaşılacağı üzere çekinzıyaıhalinde başvurulması gereken yasal yolöncelikli olarak yasal aşama yoludur. Bu yol temeldeikiana başlık altında düzenlenip incelenmelidir. Bu iki ana başlık Çek İptali ve Çekin İadesidir.
ÇEK İPTALİ NEDİR?
Çek iptal yasal süreci Türk Ticaret Kanunu Madde 651’de düzenlenmiştir.
Kanuna göre çek iptali yasal süreci açılabilmesi için birtakım şartlar gerekmektedir.
Maddi Şartlar
- Çek zayi olmalıdır.
- Çekteki hakkın devam ediyor olması gerekmektedir. Yani çek zayi olduğunda, çek üzerinde malik veya sınırlı ayni hak sahibi olmak gerekmektedir. Yani düzenleyen, hamil, hamilin vekili veyaavalistolmak gerekmektedir. Yargıtay kararlarında çoğunlukla, keşidecinin çekin ziyayı nedeniyle iptal yasal süreci açma hakkının olmadığı belirtilmektedir.
Bu yasal aşama hasımsız olarak açılacağı için, davalı taraf söz konusu değildir.
- Çekin zilyetliğinin kalıcı olarak yitirilmiş olması ve çekin tekrar alınamayacak olması gerekmektedir. Çek iptali ve çekin iadesi hakkında en temel ayrım, çekin kimin elinde bulunduğunun bilinmesidir. Şayet kimin elinde bulunduğu biliniyorsa çekin İadesi yoluna gidilmelidir. Kimin elinde bulunduğu bilinmiyorsa çek iptali yolunagidilmelidir.
Şekli Şartlar
- Mahkemeye başvurularak çek iptali dilekçesinin verilmesi.
- İptal talebinde bulunan kişinin hak sahibi olması gerekmektedir.
Kısaca belirtmekte fayda var kisenet üzerinde yer alan hakkın zamanaşımına uğraması yahut başka bir davanın konusunu oluşturması çek iptali davasına etki etmez.
ÇEK İPTALİ DAVASINDA YETKİLİ YARGI MERCII HANGİSİDİR?
Çekte yetkili yargı mercii ödeme yeri veya hamilin yeri mahkemesidir. Görevli yargı mercii ise Asliye Ticaret Mahkemesidir.
ÇEK İADE DAVASI NEDİR?
Çek İade yasal süreci Türk Ticaret Kanunu madde 758’de düzenlenmiştir. Elindeki senedi zayi eden kişinin ilk yapacağı iş Mahkemeye başvurarak ödemedenmen hükmü almak olur. Çekiade yasal süreci açılmasının ilk koşulu poliçenin kimin elinde olduğunun bilinmesidir.
Eğer çekin veya poliçenin kimin elinde olduğu bilinmiyorsa bu vaziyette İptal Davası açılacaktır.
İptal yasal süreci sonucu yapılan ilanda çeki elinde bulunduran üçüncü kişi, çeki yargı merciine ibra ederse Türk Ticaret Kanunu Madde 758/1 uyarınca iade yasal süreci açılması gerekir.
Çek iade yasal süreci açılabilmesinin ikincil koşulu ise, çeki ele geçiren kişinin kötü niyetli veya ağır kusurlu olmasıdır.
Çek iptali önemli sonuçları olan, ciddiyetle ve hızlı şekilde işletilmesi gereken bir süreçtir. Kimi durumlarda çek iptali yasal süreci devam ederken çekin kimde olduğu ortaya çıkarsa davanın istirdat davasına dönüşme ihtimali vardır. Bunedenle çek iptali ile ilgili yasal sürece girişmeden önce.
Yukarıda Çek İptali ve Çek İade Davası hakkında bilinmesi gerekenleri özet mahiyetinde anlattık. Metinden de anlaşılacağı üzere son derece önemli ve ayrıntılı bir süreçtir.
Bu nedenle anlatılanlar ve daha fazlası hakkında bilgi almak için bizimleiletişimkurabilirsiniz.