Güncel yasal düzenlemeler ve yargı kararları ışığında yasal süreçlerin işleyişini bilmek, haklarınızı korumak adına oldukça önemlidir. İşte konu hakkında bilinmesi gerekenler:
Anayasa’nın 17. MaddesindeYaşama HakkıDüzenlenmiş ve teminat altına alınmıştır. Bu madde kapsamındaki mevzuatlar ile de işçilerin korunması, ve adaletli bir şekilde çalışma şartlarının düzenlenmesi vs.
Gibi işçilerin haklarının savunulması amacıyla koruyucu hükümler getirilmiştir.
Ülkemizde İŞKUR, özel istihdam büroları veya işverenin doğrudan temini ile yurt dışına çalışma amaçlı giden Türk işçi sayısı azımsanmayacak miktardadır. İşçilerin yurt dışında geçirecekleri süre zarfındaki durumları yasa ve sözleşmelerle güvence altına alınmıştır.
ÇALIŞMA KOŞUL VE KOŞULLARI
Yurt dışında herhangi bir Türk firması ile çalışan Türk işçi, eğer işveren ile arasında farklı bir sözleşme yoksa, hangi ülkede çalıştığının bir önemi olmamakla beraber, çalışma koşul ve koşulları Türk mevzuatına göre belirlenecektir.
İŞÇİLERİN SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI NASIL BELİRLENİR?
Yurtdışında çalışan işçilerin sosyal güvenlik durumları ülkemiz ile ilgili ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanıp imzalanmadığına göre ikiye ayrılmaktadır.
Ülkemiz ile arasında sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerde işveren vasıtasıyla çalışmak için götürülen işçiler hakkında 5510 sayılı Yasanın 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi doğrultusunda kısa vadeli sigorta kolları ve genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaktadır. Bu işçiler geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik ödeneği, emzirme ödeneği gibi var olan haklardan yararlanabileceklerdir.
Yurt dışına çalıştırma amaçlı işçi götüren işverenin ödeyeceği sigorta primi ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın üst sınırı 2014 yılından itibaren asgari ücretin 3 katı olarak belirtilmiştir.
İŞÇİ VE İŞVEREN ARASINDA TÜRK HUKUKU MU GEÇERLİ, ÇALIŞTIKLARI ÜLKENİN HUKUKU MU ?
Türk işçi hangi ülkede çalışırsa çalışsın, Türk işveren ile arasındaki uyuşmazlıkların tamamının çözümünde Türk hukukuna tabidir. İşçi ve işveren arasında her daim Türk mevzuatı uygulanacaktır.
İŞÇİLERİN KARŞILAŞTIĞI MAĞDURİYETLER NELERDİR?
Yurt dışına çalışmaya götürülen işçilerin yaşadıkları problemlerin başında kıdem ödeneği sorunu yer almaktadır.
İşverenlerin bir kısmı işçilerle süreli sözleşme yaptıkları için sözleşme süresinin sonundaişçilerin kıdem ödeneğihaklarının olmadığını savunup bu ödeneği işçilere ödememektedir.
İşverenin bahsi geçen bu tutumu kanuna uygun değildir. İş Kanunu’nda belirtildiği gibi sözleşmede asıl olan taraflar arasında yapılan iş sözleşmesinin belirsiz süreli oluşudur. Yargıtay’ın konu hakkındaki görüşü de bu yönde olmakla beraber, işçi 1 yıldan fazla çalışmışsa ve kendinden kaynaklanmayan sebeplerle iş sözleşmesi sona ermişse işverenden kıdem ödeneği alabilecektir.
YURT DIŞINDA ÇALIŞAN İŞÇİLERİN FAZLA MESAİ ALACAĞI SORUNU
Yurt dışında çalışan işçilerin yaşadığı mağduriyetlerden biri de fazla mesai durumudur. Fazla mesai yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatlama yükümlülüğü altındadır.
İşçinin ispat yolunda kullanabileceği temel delil işçinin imzasını taşıyan bordrodur.
İmzalı bordro sahteliği ispatlanıncaya kadar kesin delildir. İspat niteliği taşıyan diğer delliler ise; şantiye ve iş yeri kayıtları, iş yerine giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmalarıdır.
Yazılı belgelerle ispatlanamadığı durumlarda tarafların dinletebilecekleri tanık beyanları ile de fazla mesai alacağının ödenmesi sonucuna gidilebilir.
YURT DIŞINDA ÇALIŞAN İŞÇİLERİN KIDEM VE İHBAR TAZMİNATI HAKLARI
Bu konuda işçinin hakları ülkemizde olduğu gibi aynen geçerlidir ve gerekli şartlar oluştuğu takdirde kıdem ve ihbar ödeneği isteme hakkına sahiptir. İşçinin işveren vasıtasıyla kıdem ve ihbar tazminatları ödenmediği durumlarda işçi Tükiye’ye döndüğünde bahsi geçen işveren firmaya karşıKıdem ve ihbarÖdeneği alacağı için yasal aşama açabilir.
Nitekim, kıdem ve ihbar ödeneği konusunda bazı yargıtay kararları da mevcuttur;
YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ E. 2012/11520 K. 2012/19335 T. 4.6.2012 ve benzer yönde YARGITAY 9.
HUKUK DAİRESİ E. 2012/11518 K. 2012/19333 T. 4.6.2012 hükmüne göre “..davacının davalı şirket vasıtasıyla yurt dışı işyerine çalıştırılmak üzere gönderildiği, yurt dışı işyerinde davalının organik bağ içinde olduğu ve o yer mevzuatına göre kurulan şirket vasıtasıyla çalıştırıldığı anlaşıldığından, iş sözleşmesinin haksız feshi nedeni ile davalının kıdem ve ihbar tazminatından sorumluluğuna hüküm verilmesi isabetli bulunmuştur.”
İŞÇİ, ALACAKLARINI DÖVİZ ÜZERİNDEN İSTEYEBİLİR Mİ?
İşçi yurt dışında çalıştığı zaman diliminde maaşını TL yerine döviz üzerinden aldıysa işverene karşı açacağı ödenek davasında da alacaklarını döviz üzerinden talep edebilecektir.
İŞÇİLER SÖZLEŞME YAPARKEN NELERE DİKKAT ETMELİ ?
İşçilerin işveren vasıtasıyla mağdur edilme olasılığını olabildiğince azaltmak için dikkat etmesi ve öğrenmesi gereken bazı hususlar vardır. Belirteceğimiz bu hususları hem işverene hem de İŞKUR’a sorup öğrenebilirler;
İşveren firmanın Türk firması olma hâlinde Ticaret sicil gazetesinde yayımlanmış şirket bilgileri, işveren firmanın kuruluşuna dair resmi onaylı belgesi ve firmanın işçilerin sosyal güvenliğini sağladığına dair herhangi bir belgesi olup olmadığı gibi soruların sorulup öğrenilmesi işçilerin lehine olacaktır.
İŞVERENLERİN GENEL YÜKÜMLÜLÜKLERİ NELERDİR?
Kendi işleri için İŞKUR, özel istihdam büroları veya doğrudan temin aracılığıyla yurt dışına işçi götüren işverenin, işçilerle arasında İŞKUR vasıtasıyla hazırlanan faaliyet akdini imzalaması ve bu kuruma onaylatması mecburidir. Faaliyet akdinin bir örneği işverende, bi örneği işçide, bir örneği de İŞKUR’da bulunacaktır. Bu süreci olması gerektiği gibi yerine getirmek işverenin yükümlülüğüdür.
Aksi durumlarda ise yüksek miktarlarda idari para cezası yaptırımı mevcuttur.
İŞ KAZALARINDA İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜĞÜ NEDİR?
İşveren, işçiyi koruma ve gözetme borcu kapsamında çalıştırdığı işçisinin hayatını, sağlığını maddi ve manevi bütün haklarını ve kişiliğini korumakla görevlidir. İşveren yurtdışına çalışma amacıyla götürdüğü işçisinin maruz kaldığı her türlü iş kazasında ve meslek hastalığında 5510 sayılı Kanuna doğrultusunda işçisine geçici iş göremezlik ödeneğini ödeme yükümlülüğü altındadır. Aksi takdirde hem SGK hem de işçinin uğrayacağı bütün zararlardan ötürü sorumlu tutulacaktır. İşverenin kusurlu olduğu, gereken tedbirleri almadığı durumlarda ise işçi, işverene karşı maddi ve manevi ödenek yasal süreci açma hakkına sahiptir.
Kaynakça
- İSKUR, Yurt dışı işe yerleştirme, https://www. iskur. gov. tr/sikca-sorulan-sorular/yurtdisi-ise-yerlestirme/
- DEMİRKAYA Seher, Türk Metal Sendikası, Araştırma ve Eğitim Merkezi Yayınları, /2020
- ESNİK GÜNAY Ezgi, 21/05/2021
Yasal itilaflar hak kayıplarına yol açabileceğinden, davaların uzman bir en uygun çözüm yollarını sunacaktır.