Boşanma Davasının Açılacağı Yer Yargı Makamı

Boşanma davasının yer yönünden hangi yargı merciinde açılacağı medeni usûl hukukumuzda “yetkili yargı mercii” olarak ifade edilir. Örnek olarak, karı koca öğretmen olarak çalışıyor. Kadın, evlenmeden önce ’da ikamet ediyor. Koca ise ’da yaşıyor.

Evlendikten sonra Erzurumya tayinleri çıkıyor. Burada iki yıl çalıştıktan sonra, kadının tayini ’ya çıkıyor. Kadın çalışmaya başladıktan bir hafta sonra, kocasına boşanma yasal süreci açmak istiyor. Bu takdirde, kadın ikametgahı olan ’da mı, son iki yıldır eşiyle oturduğu ’da mı, yeni tayin olduğu ve en az üç yıl kalacağı ’da mı, yoksa davalı kocasının ikametgahının bulunduğu ’da mı yasal aşama açmalıdır?

Medeni Kanunumuza göre boşanma veya ayrılık davalarında yetkili yargı mercii eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Yeni Medeni Yasa, kadın-erkek eşitliğine yer vererek kocanın yerleşim yerinin aynı zamanda karının yerleşim yeri olmaktan çıkarmıştır. Bu nedenle yetkili yargı mercii maddede“eşlerden birinin yerleşim yeri”Olarak ifade edilmiştir.

Milletlerarası Özel Hukuk Ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 41. maddesine göre, Türk Vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibariyle yetkili yargı merciinde, bulunmaması halinde ilgilinin sakin olduğu yer; Türkiye’de sakin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde, veya Mahkemeleri’nden birinde görülür.

Yabancı uyruklu karı koca da Türk Mahkemeleri’nde boşanma yasal süreci açabilirler. Bu takdirde tarafların müşterek hukukları uygulanır. Yabancı unsurlu davalarda, yargılamaya ilişkin sorunlar Hâkimin Kanun’una tabidir. ( Lex Forni ).

Bu kural devletin yargı organları yolu ile ülkesi üzerindeki hakimiyetini gösterir. Mahkemelerin yargılamayı kendi kurallarına göre yapması işin tabii sonucudur.

Yetki, kamu düzenine ilişkin bir kural olmadığından ilk itiraz yoluyla yetkisizlik ileri sürülmedikçe yargı mercii kendiliğinden yetkisizlik hükmü veremez. Yetkisizlik kararının taraflara tebliğ edilmesi gerekir.

Davanın o yerdeki hangi yargı merciinde açılacağı ise “görevli yargı mercii” kavramıyla tarif edilir. Boşanma davalarında Aile Yargı Mercileri, Aile Mahkemeleri’nin kurulmadığı yerlerde ise Asliye Hukuk Yargı Mercileri görevlidir.