Türk Borçlar Kanunu (TBK), tarafların iradelerinin karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklanmasıyla kurulması gerektiğini belirtir. Ancak, sözleşmelerin kuruluşunda sağlıklı bir irade ile verilmeyen kararlar veya dışsal faktörlerden kaynaklanan etkiler nedeniyle irade bozuklukları ortaya çıkabilir.

TBK'nın 30-39. Maddeleri arasında düzenlenen irade bozuklukları, hata (yanılma), hile (aldatma) ve ikrah (korkutma) olmak üzere üç başlık altında incelenebilir.

Hata (Yanılma)

TBK'nın 30-35. Maddeleri, yanılmaya ilişkin düzenlemeler içerir.

Madde 30 uyarınca, sözleşme kurulurken esaslı bir yanılmaya düşen taraf, sözleşme ile bağlı olmaz.

Yanılma halleri TBK'da üç şekilde ele alınır:

  • Açıklamada yanılma: Sözleşmeyi istediği gibi yapmadığında veya farklı bir konu için iradesini açıkladığında.
  • Saikte yanılma: Yanılan, yanıldığı saiki sözleşmenin temeli sayması ve bunun da iş ilişkilerinde geçerli dürüstlük kurallarına uygun olması durumunda.
  • İletmede yanılma: Sözleşmenin kurulmasına yönelik irade haberci veya çevirmen gibi bir aracı ya da bir araç tarafından yanlış iletildiğinde.

TBK'nın 34. Maddesi uyarınca, yanılan taraf, yanıldığını dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri süremeyecektir. Madde 35 uyarınca ise, yanılmasında kusurlu olan taraf, sözleşmenin hükümsüzlüğünden doğan zararı gidermekle yükümlüdür.

Hile (Aldatma)

TBK'nın 36. Maddesi, bir tarafın diğerini aldatması sonucunda bir sözleşme yapmış olması durumunda, yanılma esaslı olmasa bile, yanılan tarafın sözleşmeyle bağlı olmadığını belirtir.

İkrah (Korkutma)

TBK'nın 37 ve 38.

Maddeleri, korkutmaya ilişkin düzenlemeler içerir. Bir tarafın diğerini veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucunda sözleşme yapmış olması durumunda, o taraf sözleşmeyle bağlı olmayacaktır.

İrade Bozukluğunun Giderilmesi

TBK'nın 39. Maddesi uyarınca, yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutmadan dolayı sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, artık sözleşmeyi onamış sayılır.